شایع‌ترین دلایل کم کاری تیروئید در نوزادان

کم کاری تیروئید مادرزادی چیست؟

غده تیروئید هورمون‌های تیروئید را ترشح می‌کند. این هورمون‌ها سرعت متابولیسم بدن مانند ضربان قلب و دمای بدن را کنترل می‌کنند. تیروئید کم کار زمانی اتفاق می‌افتد که غده تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نکند تا نیازهای بدن را رفع نماید. عملکرد سالم تیروئید برای نوزادان و کودکان حیاتی است، زیرا که رشد و تکامل مغز، سیستم عصبی مرکزی و بدن آن‌ها به سطوح کافی هورمون‌های تیروئید بستگی دارد. چنانچه کم کاری تیروئید در نوزادان درمان نشود، حتی موارد خفیف آن می‌تواند منجر به عقب ماندگی ذهنی و جسمی شدید شود. دو نوع کم کاری تیروئید در نوزادان وجود دارد، کم‌ کاری تیروئید مادرزادی که از زمان تولد همراه نوزاد است و کم‌کاری تیروئید که بعد از تولد و معمولاً در دوران کودکی یا نوجوانی اتفاق می‌افتد.

دلایل کم کاری تیروئید در نوزادان

کم کاری تیروئید در نوزادان می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد. شایع‌ترین دلایل کم کاری تیروئید مادرزادی تازه متولد شده عبارتست از:

• عدم وجود غده تیروئید
• عدم تکامل و رشد غده تیروئید به طور کامل در دوران جنینی
• رشد و تکامل غده تیروئید در جای نادرست

سایر دلایل:

• کمبود ید در رژیم غذایی مادر در دوران بارداری
• مصرف داروهای آنتی‌تیروئید توسط مادر
• برخی آنتی‌بادی‌های مادر یا داروها که موجب بزرگ شدن تیروئید می‌شوند
• عدم ترشح هومون‌های تیروئید به قدر کافی توسط غده تیروئید
• عدم توانایی غده هیپوفیز در تحریک غده تیروئید برای تولید هورمون‌های تیروئید (شکل‌گیری غیرطبیعی غده هیپوفیز)

علائم کم کاری تیروئید نوزادی

کم کاری تیروئید در نوزادان ممکن است قابل تشخیص نباشد. به همین دلیل غربالگری تیروئید بسیار مهم است.

علائم هشدار دهنده اولیه می‌توانند در چند هفته اول زندگی بروز کنند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• پوست یا چشمان زرد (معروف به زردی)
• یبوست
• ضعف عضلات
• تورم در اطراف چشم‌ها
• پوست سرد و رنگ پریده
• زبان متورم
• شکم بزرگ با ناف بیرون‌زده
• تنفس سخت
• تأخیر در رشد و وزن گرفتن

کم کاری تیروئید در نوزادان در چند ماه اول زندگی موجب کم بودن اشتها، خفگی هنگام شیر خوردن، اضافه نکردن وزن و قد، یبوست، زردی، مشکلات تنفس، گریه خش دار و تنبلی می‌شود. شکم کودک ممکن است بزرگ شود، پوست او سرد و لکه‌دار شود و اندام تناسلی، دست‌ها و پاهایش متورم شوند.

علائم بعدی کم کاری تیروئید در نوزادان شامل خشکی و فلسی شدن پوست، رشد ضعیف مو و ناخن و تاخیر در درآوردن دندان‌ها است. رشد کودک ممکن است متوقف شود. انگشتان دست و پاهایش ممکن است نسبت به کودکان معمولی کوتاه‌تر باشد. سر کودک ممکن است پفی و بزرگ باشد و دچار تورم زبان باشد.

تشخیص کم کاری تیروئید نوزادان

از آنجایی که درمان زودهنگام می‌تواند از ناتوانی ذهنی جلوگیری کند، لذا از تمامی نوزادانی که متولد می‌شوند در بیمارستان محل تولد، آزمایش خون گرفته می‌شود تا عملکرد غده تیروئید آن‌ها ارزیابی شود. در نوزادانی که دچار کم‌کاری تیروئید هستند، در آزمایش خون سطح هورمون تحریک‌کننده تیروئید بالا و معمولاً سطح هورمون تیروئید پایین است. اگر نتیجه آزمایش غربالگری مثبت باشد، تست عملکرد تیروئید انجام می‌شود. پس از تشخیص کم‌کاری تیروئید در نوزاد، پزشک تیروئید او را اسکن می‌کند تا اندازه و موقعیت آن را ارزیابی نماید. این آزمایش شامل سونوگرافی یا رادیونوکلئید می‌شود.

• آزمایش غربالگری بعد از تولد (از کف پای نوزاد ۲۴ ساعت بعد از تولد)
• آزمایش عملکرد تیروئید
• انجام اسکن

درمان کم کاری تیروئید نوزاد

چنانچه کم کاری تیروئید در نوزادان با انجام آزمایش مشخص شد، نوزاد باید هر چه سریع‌تر درمان شود. درمان کم کاری تیروئید در نوزادان توسط پزشک متخصص درمان کودکان مبتلا به مشکلات سیستم غدد درون‌ریز (متخصص غدد درون‌ریز کودکان) انجام می‌شود. درمان معمولاً به صورت هورمون‌های مصنوعی تیروئید که به صورت قرص خرد شده مخلوط با شیر مادر به نوزاد داده می‌شود، انجام می‌گیرد. این قرص نباید با مکمل آهن یا کلسیم مصرف شود زیرا جذب هورمون جایگزین را کاهش می‌دهد.

عوارض عدم درمان کم‌ کاری تیروئید مادرزادی

چنانچه کودکانی که با کم‌کاری شدید غده تیروئید متولد می‌شوند سریعاً درمان نشوند، دچار معلولیت ذهنی خواهند شد. حتی با وجود درمان هم برخی کودکان مبتلا به کم‌کاری تیروئید مادرزادی نسبت به همسالان خود یادگیری کندتری دارند. برخی از عوارض کم‌کاری تیروئید عبارتند از:

• راه رفتن به طور غیرطبیعی
• عدم توانایی در صحبت کردن
• رفتار اوتیستیک
• مشکلات شنوایی و بینایی
• مشکلات حافظه، تمرکز و توجه
• کرتینیسم (عقب ماندگی ذهنی) – کم کاری تیروئید در نوزادان در صورتی که به موقع و به سرعت درمان نشود می‌تواند موجب ناتوانی‌های شدید ذهنی شود. اولین سال زندگی نوزادان مبتلا به کم‌کاری تیروئید بسیار مهم است. در صورتی که کم‌کاری تیروئید در نوزادان تشخیص داده نشود، نوزادان هر ماه بین ۳ تا ۵ امتیاز ضریب هوشی (IQ) را از دست می‌دهند. درمان مشکلات تیروئید مادرزادی ممکن است بطور کامل اثرات بیماری را متوقف یا معکوس نکند. به طوری که افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید مادرزادی اغلب دچار فرم‌های خفیف مشکلات حافظه و توانایی پردازش اطلاعات هستند. کم‌کاری تیروئید بعد از سن ۲ سالگی موجب عقب ماندگی ذهنی کودکان می‌شود.
• نوروپاتی محیطی – کم‌کاری تیروئید کنترل نشده و طولانی مدت می‌تواند موجب آسیب به اعصاب محیطی شود- اعصابی که اطلاعات را از مغز و نخاع به بقیه بدن مثل دست و پا منتقل می‌کنند. علائم نوروپاتی محیطی می‌تواند شامل درد، بی‌حسی و سوزن سوزن شدن نواحی آسیب عصب باشد. همچنین نوروپاتی محیطی می‌تواند موجب ضعف عضلانی یا از دست رفتن کنترل عضلات شود.

آیا می‌توان از کم‌  کاری تیروئید مادرزادی پیشگیری کرد؟

از آنجا که در کم کاری تیروئید مادرزادی، ژنتیک نقش مهمی دارد، همیشه نمی‌توان از کم‌ کاری تیروئید نوزادان جلوگیری کرد. اما اگر باردار هستید، از پزشک خود بپرسید که چگونه می‌توانید خطر ابتلای کودک خود را کاهش دهید. پزشک ممکن است آزمایش‌هایی را برای بررسی سطح ید شما انجام دهد و هرگونه تنظیم لازم را در داروهای شما انجام دهند.