آنچه در این مقاله خواهید خواند:
آمبولیزاسیون تیروئید به چه معناست؟
بزرگ شدن غده تیروئید یکی از مشکلات نسبتاً شایع این غده است که به آن گواتر گفته میشود. گواتر ممکن است با تولید بیشازحد هورمون تیروئیدی (گواتر سمی) یا تولید هورمون در محدوده طبیعی (گواتر غیرسمی) همراه باشد. آمبولیزاسیون شریان تیروئید (TAE) یک روش درمانی کمتهاجمی و غیرجراحی است که با هدف کاهش اندازه غده تیروئید بزرگشده و کنترل برخی علائم گواتر انجام میشود. این روش در برخی موارد بهعنوان یک گزینه موقت برای بهتعویق انداختن یا اجتناب از جراحی در کوتاهمدت مورد استفاده قرار میگیرد؛ اما اثربخشی آن به شرایط بیمار و علت گواتر بستگی دارد و همیشه نمیتواند جایگزین جراحی شود. آمبولیزاسیون شریان تیروئید در برخی بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
روش انجام آمبولیزاسیون تیروئید
آمبولیزاسیون شریان تیروئید با کاهش جریان خونرسانی به غده تیروئید عمل میکند. در این روش، ماده آمبولیزهکننده از طریق یک کاتتر بسیار باریک وارد شریانهای تیروئیدی شده و با کاهش خونرسانی بهمرور باعث کوچک شدن بافت تیروئید میشود. هدف از این روش، کاهش حجم تیروئید و بهبود برخی علائم ناشی از بزرگ شدن یا پرکاری آن است. این روش توسط رادیولوژیست عروقی و مداخلهای و با هدایت تصویربرداری اشعه ایکس انجام میشود و نیازی به برش جراحی یا بستری طولانی ندارد.
مراحل انجام آمبولیزاسیون تیروئید
مراحل شامل موارد زیر هستند:
۱.بیحسی و آرامبخشی: ابتدا پوست محل ورود کاتتر با بیحسی موضعی بیحس میشود و در صورت نیاز، داروی آرامبخش خفیف نیز به بیمار داده میشود.
۲. ورود کاتتر: پزشک یک کاتتر بسیار باریک را از طریق شریان کشاله ران (روش فمورال) یا شریان قسمت پایینی دست (روش رادیال) وارد رگ میکند.
۳. شناسایی عروق تیروئید: با استفاده از تصویربرداری با اشعه ایکس، شریانهایی که خون را به غده تیروئید میرسانند شناسایی میشوند.
۴. تزریق مواد آمبولیزهکننده: ذرات بسیار ریزی از طریق کاتتر وارد یک تا سه شریان تیروئیدی میشوند. این ذرات در بافت ندولار قرار گرفته و جریان خونرسانی به آن را کاهش میدهند.
۵. پایان و ترخیص: این روش معمولاً کمتر از یک ساعت طول میکشد و در بسیاری از موارد نیازی به بستری ندارد.
آمبولیزاسیون تیروئید چه زمانی انجام میشود؟
آمبولیزاسیون تیروئید زمانی انجام میشود که جراحی یا سایر روشهای رایج درمانی برای بیمار مناسب نباشند، دشوار باشند یا بیمار تمایلی به انجام آنها نداشته باشد. این روش همچنین میتواند در برخی شرایط بهعنوان اقدامی پیش از جراحی انجام شود تا با کاهش خونرسانی و حجم تیروئید، انجام عمل آسانتر و ایمنتر گردد.
موارد زیر شامل مهمترین شرایطی هستند که آمبولیزاسیون تیروئید در آنها توصیه میشود:
بالا بودن خطر جراحی یا بیهوشی:
در بیمارانی که به دلیل مشکلات قلبی، بیماریهای مغزی، وضعیت عمومی نامناسب یا سایر عوامل، جراحی برایشان پرخطر است.
نامناسب بودن یا عدم تمایل به روشهای درمانی دیگر:
در برخی بیماران جراحی، ید رادیواکتیو یا ابلیشن از راه پوست گزینه مناسبی نیست یا بیمار تمایلی به انجام جراحی ندارد.
گواتر بسیار بزرگ یا پایینرونده:
در گواترهایی که به سمت قفسه سینه گسترش یافتهاند، دسترسی جراحی معمولا دشوار بوده و در برخی موارد حتی به باز کردن قفسه سینه نیاز است. در چنین شرایطی ممکن است آمبولیزاسیون پیش از جراحی برای کاهش حجم و خونرسانی تیروئید انجام شود.
ندولهای خوشخیم و بزرگ تیروئید:
در مواردی که خوشخیم بودن ندول با نمونهبرداری تأیید شده و ندول باعث علائم فشاری، مشکلات خواب و تغذیه یا نگرانی از نظر ظاهری شده است، آمبولیزاسیون میتواند بهعنوان یکی از گزینههای درمانی بررسی شود.
بیشتر بخوانید:
علائم ندول بدخیم تیروئید و خوش خیم
برخی موارد پرکاری تیروئید:
در بعضی بیماران مبتلا به بیماری گریوز یا گواتر چندندولی همراه با پرکاری تیروئید، آمبولیزاسیون به کاهش فعالیت هورمونی کمک میکند.
اگر میخواهید درباره پرکاری تیروئید، علائم و نحوه درمان آن بیشتر بخوانید روی لینک درج شده کلیک نمایید.
ندولهای بسیار بزرگ:
در برخی ندولهای منفرد بزرگ خصوصا زمانی که ابلیشن از راه پوست اثربخشی کافی نداشته باشد، ممکن است آمبولیزاسیون برای کاهش اندازه ندول در نظر گرفته شود.
نکته: آمبولیزاسیون برای همه بیماران مناسب نیست و انتخاب آن باید بر اساس نوع بیماری، اندازه و ویژگیهای تیروئید و وضعیت عمومی بیمار توسط پزشک انجام شود.
مزایای آمبولیزاسیون تیروئید
این روش کمتهاجمی، بدون دستکاری مستقیم بافت تیروئید انجام میشود. به همین دلیل روند بهبودی سریعتری دارد. مهمترین مزایای آمبولیزاسیون تیروئید عبارتاند:
عدم نیاز به برش جراحی روی گردن:
در این روش نیازی به ایجاد برش روی گردن نیست و در نتیجه اسکار جراحی روی گلو ایجاد نمیشود.
حفظ غده تیروئید:
برخلاف تیروئیدکتومی کامل، در این روش غده تیروئید برداشته نمیشود و بافت سالم و عملکرد آن تا حد امکان حفظ میشود.
عدم نیاز به بیهوشی عمومی:
آمبولیزاسیون معمولاً با بیحسی موضعی و بدون نیاز به بیهوشی عمومی انجام میشود. بنابراین خطرات و عوارض مرتبط با بیهوشی عمومی در این روش وجود ندارد.
دوره نقاهت کوتاهتر:
به دلیل کمتهاجمی بودن این روش، بهبودی معمولاً سریعتر از جراحی است و بیمار میتواند در مدت کوتاهی به فعالیتهای روزمره بازگردد.
کاهش خطر آسیب به عصب حنجره:
از آنجایی که در این روش تیروئید مستقیماً برش داده نمیشود، خطر آسیب به عصب حنجره راجعه و مشکلات صوتی ناشی از آن نسبت به جراحی تیروئید کمتر است.
لازم به ذکر است که آقای دکتر احمد فنایی جراحی تیروئید را با استفاده از دستگاه عصب سنج انجام میدهند. این دستگاه احتمال بروز آسیب به عصب حنجره را به حداقل میرساند.
مناسب برای برخی گواترها و ندولهای بزرگ:
این روش در برخی بیماران مبتلا به گواترهای بزرگ یا پایینرونده و ندولهای بزرگ به کاهش حجم تیروئید یا ندول کمک میکند.
عوارض آمبولیزاسیون تیروئید
با وجود ایمنی نسبی این روش، مانند هر اقدام پزشکی ممکن است عوارضی در حین یا پس از آمبولیزاسیون ایجاد شود. برخی از این عوارض به محل ورود کاتتر مربوط میشوند و برخی دیگر با تغییر خونرسانی یا عملکرد تیروئید مرتبطاند. شدت و احتمال بروز عوارض زیر به شرایط بیمار و نحوه انجام آمبولیزاسیون بستگی دارد.
خونریزی یا آسیب عروقی:
احتمال بروز خونریزی، کبودی یا آسیب به دیواره رگ در محل ورود کاتتر وجود دارد. این عوارض معمولاً خفیف هستند؛ اما در موارد نادر میتوانند جدیتر باشند.
واکنش به ماده حاجب:
برای مشاهده عروق از ماده حاجب استفاده میشود که در برخی افراد باعث ایجاد واکنشهای حساسیتی خواهد شد.
اختلال عملکرد کلیه:
ماده حاجب در افراد مستعد خصوصا کسانی که از قبل مشکلات کلیوی دارند، ممکن است به طور موقت بر عملکرد کلیه تأثیر منفی بگذارد.
عفونت:
احتمال بروز عفونت در محل ورود کاتتر یا بهندرت در محل درمان وجود دارد.
سکته مغزی:
ورود کاتتر به عروق در موارد نادر به عوارض جدی عروقی مانند سکته مغزی منجر میشود.
اختلال در عملکرد تیروئید:
پس از آمبولیزاسیون ممکن است فعالیت تیروئید کاهش یا بیشازحد افزایش یابد. این وضعیت در برخی موارد به پیگیری و درمان نیاز دارد.
کم کاری پاراتیروئید:
در موارد نادر، عملکرد غدد پاراتیروئید ممکن است تحتتأثیر قرار گیرد و سطح هورمون پاراتیروئید کاهش یابد.
نکات قبل از آمبولیزاسیون تیروئید
پیش از انجام آمبولیزاسیون، پزشک شرایط عمومی بیمار و وضعیت تیروئید او را بررسی میکند تا از مناسب بودن این روش مطمئن شود. همچنین لازم است برخی داروها و شرایط پزشکی پیش از انجام این روش با تیم درمان در میان گذاشته شوند.
ارزیابی پزشکی:
پیش از آمبولیزاسیون توسط رادیولوژیست مداخلهای معاینه میشوید و در صورت نیاز CT اسکن انجام میدهید.
داروهای رقیقکننده خون:
در صورت مصرف داروهایی مانند وارفارین، زارلتو، الیکوییس یا پلاویکس، پیش از انجام آمبولیزاسیون با پزشک تجویزکننده مشورت کنید.
داروهای دیابت:
اگر انسولین یا متفورمین مصرف میکنید، درباره نحوه مصرف آنها در روز انجام آمبولیزاسیون با پزشکتان صحبت کنید.
سایر داروها:
داروهای تجویزشده از جمله داروهای تیروئید را طبق دستور پزشک و با مقدار کمی آب مصرف کنید.
ناشتایی:
از ۶ ساعت قبل از انجام آمبولیزاسیون غذای جامد نخورید. نوشیدن مایعات شفاف مانند آب تا ۴ ساعت قبل از انجام این روش مانعی ندارد.
هماهنگی برای بازگشت به خانه: برای بازگشت از بیمارستان حتما یک همراه داشته باشید و تا ۲۴ ساعت پس از انجام آمبولیزاسیون رانندگی یا تصمیمگیریهای مهم انجام ندهید.
مراقبتهای بعد از آمبولیزاسیون تیروئید
پس از آمبولیزاسیون، رعایت مراقبتهای لازم به بهبود محل ورود کاتتر و کاهش احتمال بروز عوارض کمک میکند. همچنین پیگیریهای پزشکی برای بررسی وضعیت تیروئید و میزان پاسخ به درمان انجام میشود.
مهمترین نکات مراقبتی
مهمترین نکات پس از انجام آمبولیزاسیون تیروئید شامل موارد زیر هستند:
استراحت پس از انجام روش:
برای جلوگیری از خونریزی بهتر است چند ساعت استراحت کنید و دست یا پای محل ورود کاتتر را ثابت نگه دارید.
مصرف مایعات:
در ۲۴ ساعت اول حداقل ۸ لیوان مایعات بنوشید تا ماده حاجب از بدن دفع شود.
مراقبت از محل ورود کاتتر:
محل ورود کاتتر را تا ۲۴ ساعت خشک نگه دارید و با بانداژ بپوشانید. پس از ۲۴ ساعت، پانسمان را بردارید و تا سه روز، هر روز یک پانسمان تمیز روی محل قرار دهید.
محدود کردن فعالیت:
تا ۲۴ ساعت از بلند کردن اجسام سنگینتر از حدود ۴٫۵ کیلوگرم خودداری کنید و تا یک هفته فعالیت شدید یا زور زدن نداشته باشید.
پرهیز از حمام در وان و شنا:
تا یک هفته یا تا زمان بهبود محل ورود کاتتر از شنا کردن و رفتن درون وان خودداری کنید. دوش گرفتن ایرادی ندارد.
کنترل درد:
درد پس از آمبولیزاسیون معمولاً خفیف بوده و با مسکنهای معمولی مانند ایبوپروفن یا استامینوفن قابل کنترل است.
توجه به علائم هشدار:
در صورت بروز تب، تپش قلب، تعریق شدید، لرزش، تورم یا قرمزی محل ورود کاتتر، خونریزی قابلتوجه، ضعف یا بیحسی جدید، مشکل تنفسی یا سایر علائم غیرعادی با پزشک تماس بگیرید.
پیگیری پزشکی:
چند روز پس از آمبولیزاسیون معمولاً پزشک وضعیت بیمار را پیگیری میکند و حدود دو هفته بعد آزمایشهای عملکرد تیروئید انجام میشود.
ارزیابی سهماهه:
حدود سه ماه بعد، آزمایش خون و معمولاً CT اسکن برای بررسی میزان کاهش حجم تیروئید انجام میشود.
میزان موفقیت آمبولیزاسیون تیروئید برای درمان گواتر
آمبولیزاسیون شریان تیروئید در برخی بیماران باعث کاهش چشمگیر حجم گواتر و بهبود علائم میشود. در مطالعات، کاهش حجم گواتر یا ندول پس از این روش معمولاً قابلتوجه بوده و در برخی پژوهشها به حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد رسیده است.
بااینحال آمبولیزاسیون یک درمان قطعی و جایگزین استاندارد جراحی برای گواتر محسوب نمیشود و شواهد موجود درباره اثربخشی و ایمنی بلندمدت آن همچنان محدود است به همین دلیل، در حال حاضر برای همه بیماران بهعنوان درمان روتین توصیه نمیشود.
همچنین در صورت نیاز به جراحی تیروئید پس از آمبولیزاسیون، تغییرات بافتی ناشی از این روش ممکن است جدا کردن بافتها و شناسایی ساختارهای مهمی مانند عصب حنجرهای و غدد پاراتیروئید را دشوارتر کند.
هزینه آمبولیزاسیون تیروئید
هزینه آمبولیزاسیون شریان تیروئید به عواملی مانند اندازه و نوع گواتر، تعداد عروق مورد درمان، هزینه تجهیزات و مواد مصرفی، دستمزد پزشک، آزمایشها و تصویربرداریهای قبل و بعد از عمل و مدت بستری بستگی دارد.
هزینه این روش در مقایسه با جراحی تیروئید به شرایط بیمار و مرکز درمانی وابسته بوده و نمیتوان گفت همیشه ارزانتر یا گرانتر است. بااینحال کمتهاجمی بودن آمبولیزاسیون، هزینه مربوط به بستری طولانی و دوران نقاهت بعد از عمل را کاهش میدهد.
آمبولیزاسیون تیروئید یا جراحی؛ کدام روش بهتر است؟
آمبولیزاسیون گواتر تیروئید در مقایسه با جراحی تیروئید مزایای متعددی دارد. این روش کمتهاجمی است، عملکرد تیروئید را حفظ میکند، علائم را کاهش میدهد، از نظر زیبایی ظاهری مزایایی دارد و با ریسک عوارض کمتری همراه است.
با وجود مزایایی مانند کمتهاجمی بودن و دوره نقاهت کوتاهتر، آمبولیزاسیون را نمیتوان جایگزین قطعی جراحی دانست و این روش لزوماً نیاز به جراحی تیروئید را بهطور کامل برطرف نمیکند. همچنین ممکن است علائم گواتر پس از آمبولیزاسیون بهطور کامل برطرف نشوند.
در مواردی نیز با باقی ماندن یا عود گواتر، علائم دوباره ظاهر شده یا تشدید میشوند؛ بهطوریکه در نهایت جراحی ضرورت پیدا میکند.
حرف آخر
گواتر یا بزرگ شدن غده تیروئید است، علائم و عوارض مختلفی ایجاد کند. در گذشته، جراحی تیروئیدکتومی تنها روش درمان گواتر محسوب میشد. بااینحال در سالهای اخیر، آمبولیزاسیون گواتر تیروئید بهعنوان یک روش کمتهاجمی معرفی شده است. این روش در برخی بیماران به کاهش حجم گواتر و بهبود علائم کمک میکند و نسبت به جراحی دوره نقاهت کوتاهتری دارد. بااینحال، آمبولیزاسیون یک درمان قطعی برای گواتر نیست و نمیتواند در همه موارد جایگزین جراحی شود؛ بنابراین در برخی بیماران ممکن است همچنان به جراحی تیروئید نیاز باشد.
سوالات متداول
دوره نقاهت بعد از آمبولیزاسیون تیروئید چقدر است؟
دوره نقاهت آمبولیزاسیون تیروئید معمولاً کوتاه است و بیشتر افراد میتوانند همان روز به خانه برگردند. ممکن است تا مدتی در ناحیه گردن یا محل ورود کاتتر احساس درد و ناراحتی جزئی داشته باشید که پزشک برای کنترل آن داروی مسکن تجویز میکند.
آیا آمبولیزاسیون تیروئید برای همه بیماران مناسب است؟
خیر. کاندید مناسب برای این روش باتوجهبه نوع و اندازه گواتر، علائم، وضعیت عملکرد تیروئید و احتمال نیاز به جراحی در آینده مشخص میشود.
آیا بعد از آمبولیزاسیون ممکن است به جراحی تیروئید نیاز باشد؟
بله. در برخی بیماران ممکن است گواتر به اندازه کافی کوچک نشود، دوباره رشد کند، علائم ناخوشایند همچنان باقی بمانند یا به دلایل دیگری در آینده جراحی تیروئید ضرورت پیدا کند.
بدون دیدگاه