آنچه در این مقاله خواهید خواند:
نقرس و کم کاری تیروئید؛ دو بیماری متفاوت اما مرتبط
کم کاری تیروئید و نقرس در نگاه اول دو بیماری کاملاً متفاوت به نظر میرسند. نقرس نوعی آرتریت دردناک ناشی از تجمع بلورهای اسید اوریک در مفاصل است و کم کاری تیروئید، یک اختلال هورمونی است که به دلیل فعالیت کم غده تیروئید، متابولیسم بدن را کند میسازد. بااینحال شواهد نشان میدهد که ارتباط قابلتوجهی میان این دو بیماری وجود دارد. عملکرد نامناسب غده تیروئید بر فرایندهای مختلف بدن از جمله سوختوساز و دفع برخی مواد تأثیر میگذارد و زمینه را برای بروز یا تشدید مشکلات مفصلی فراهم میکند. شناخت ارتباط میان کم کاری تیروئید و نقرس به مدیریت بهتر علائم و درمان موثرتر در مبتلایان به هر دو بیماری کمک میکند. در ادامه، ماهیت بیماری نقرس و چگونگی ارتباط آن با کم کاری تیروئید را بررسی میکنیم.
کم کاری تیروئید و تأثیر آن بر بدن
کمکاری تیروئید یا هیپوتیروئیدیسم زمانی رخ میدهد که غده تیروئید به اندازه کافی هورمونهای تیروئیدی تولید نمیکند. تیروئید با ترشح هورمونهایی مانند تیروکسین (T4) و ترییودوتیرونین (T3)، سرعت بسیاری از فرایندهای بدن از جمله متابولیسم، تولید انرژی و عملکرد اندامهای مختلف را تنظیم میکند. با کاهش سطح این هورمونها، فعالیتهای بدن کندتر میشود و علائمی مانند خستگی، افزایش وزن، احساس سرما، کاهش انرژی و مشکلات گوارشی بروز میکند.
تشخیص کم کاری تیروئید با بررسی سطح هورمونهای تیروئیدی خصوصا TSH و T4 انجام میشود.
نقرس و علل ایجاد آن
نقرس نوعی آرتریت التهابی (التهاب مفاصل) است که معمولاً به دلیل تولید بیشازحد یا دفع ناچیز اسید اوریک در بدن رخ میدهد؛ وضعیتی که در اصطلاح پزشکی به آن «هایپراوریسمی» میگویند. اسید اوریک یک ماده زائد است و زمانی تولید میشود که بدن پورینهای موجود در خود یا مواد غذایی مصرفی ما را تجزیه میکند. این ماده معمولاً توسط کلیهها فیلتر شده و از طریق ادرار از بدن خارج میشود.
در افراد مبتلا به نقرس، بدن یا بیشازحد اسید اوریک تولید میکند، یا دچار اختلال در عملکرد کلیه است و یا در دفع این ماده مشکل دارد. تجمع اسید اوریکِ اضافی به شکلگیری و رسوب بلورهای آن در مفاصل منجر میشود. نقرس اغلب مفاصل شست پا را درگیر میکند؛ اما میتواند در سایر مفاصل مانند مچ پا، زانو، آرنج، مچ دست و انگشتان نیز رخ دهد.
درد شدید، تورم و التهاب ناشی از نقرس در برخی مواقع کاملاً ناتوانکننده است و چندین روز یا چند هفته طول بکشد. عوامل مربوط به سبک زندگی و رژیم غذایی در کنار برخی بیماریهای زمینهای در بروز نقرس نقش دارند. روند درمان این بیماری معمولاً شامل مصرف داروهای کنترلکننده درد و التهاب و همچنین ایجاد تغییراتی در سبک زندگی به منظور کاهش سطح اسید اوریک در بدن است.
علائم و نشانههای نقرس
حملات نقرس معمولاً بدون هشدار قبلی و اغلب در اواسط شب آغاز میشوند. این حملات با درد شدید و ناگهانی همراه هستند و ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشند. پس از فروکش کردن حمله، برخی افراد دورههای طولانیمدتِ بهبود و بدون علامت را تجربه میکنند؛ در حالی که در برخی دیگر این حملات بهصورت متناوب تکرار میشوند.
شایعترین علائم نقرس عبارتاند از:
- درد شدید و ناگهانی مفاصل: این درد معمولاً در شست پا رخ میدهد؛ اما درگیر شدن مچ پا، زانو، آرنج، مچ دست و انگشتان نیز بسیار رایج است.
- التهاب، تورم و قرمزی: مفصل درگیر بهشدت متورم و حساس به لمس میشود و پوست آن به رنگ قرمز یا ارغوانی درمیآید.
- احساس گرما و داغی: ناحیه آسیبدیده هنگام لمس کردن کاملاً گرم یا حتی داغ به نظر میرسد.
- محدودیت در حرکت و خشکی مفصل: با افزایش تورم و التهاب، حرکت دادن مفصل مبتلا بسیار سخت و دردناک میشود.
عوارض طولانیمدت نقرس
عوارض طولانیمدت نقرس بر بخشهای مختلف سلامت فرد تأثیر منفی می گذارد. یکی از مهمترین عوارض نقرس، آسیب به مفاصل و ایجاد تغییر شکل در آنهاست که میتواند باعث درد مزمن، خشکی مفصل و کاهش توانایی حرکتی شود. حتی در برخی موارد، توانایی فرد برای راه رفتن، انجام فعالیتهای روزمره یا کار کردن را محدود میکند. همچنین نقرس احتمال تشکیل سنگ کلیه را افزایش میدهد و در برخی افراد به بیماری مزمن کلیه منجر میشود. علاوه بر این، ابتلا به نقرس با افزایش احتمال بروز برخی بیماریهای دیگر مانند فشار خون بالا، بیماریهای قلبی و دیابت همراه است.
آیا کم کاری تیروئید خطر ابتلا به نقرس را افزایش میدهد؟
تحقیقات نشان میدهد افراد مبتلا به کم کاری تیروئید، بیشتر در معرض ابتلا به نقرس قرار دارند. در یکی از مطالعات شناختهشده، پژوهشگران ارتباط بین کم کاری تیروئید و نقرس را بررسی کردند. نتایج این مطالعه نشان داد که کم کاری تیروئید در افراد مبتلا به آرتریت نقرسی (التهاب مفاصل ناشی از تجمع کریستالهای اسید اوریک) شیوع بیشتری دارد؛ یعنی درصد بیشتری از بیماران مبتلا به نقرس، کم کاری تیروئید داشتند. درحالیکه این میزان در افراد بدون مشکل تیروئید کمتر بود.
در این مطالعه حدود ۱۵ درصد از بیماران مبتلا به آرتریت نقرسی به کمکاری تیروئید مبتلا بودند و این میزان در زنان بیشتر از مردان مشاهده شد. همچنین میانگین سطح TSH در افراد مبتلا به نقرس بالاتر بود (حدود ۵٫۲)؛ در حالی که این مقدار در گروه کنترل با عملکرد طبیعی تیروئید حدود ۱٫۸ گزارش شد. بر اساس این یافتهها، پژوهشگران توصیه کردند که عملکرد تیروئید در افراد مبتلا به نقرس، بهخصوص کسانی که حملات مکرر نقرس را تجربه میکنند، مورد بررسی قرار گیرد تا در صورت وجود کم کاری تیروئید، تشخیص و درمان بهموقع انجام شود.
بررسی ارتباط میان کم کاری تیروئید و نقرس
اختلال در عملکرد تیروئید تأثیر چشمگیری بر میزان ریسک ابتلا به نقرس و شدت آن دارد. تحقیقات نشان میدهد که کمکاری تیروئید میتواند نحوه مدیریت اسید اوریک در بدن را تغییر دهد و فرآیند دفع آن را با اختلال مواجه کند.
کمکاری تیروئید و کاهش عملکرد کلیهها
از آنجا که هورمونهای تیروئیدی سرعت سوختوساز بدن را تنظیم میکنند، بر عملکرد کلیهها نیز اثر میگذارند. یکی از شاخصهای مهم در این زمینه، نرخ فیلتراسیون گلومرولی (GFR) است که نشان میدهد کلیهها با چه سرعتی خون را تصفیه و مواد زائد را دفع میکنند. در شرایط کم کاری تیروئید، میزان GFR معمولاً کاهش پیدا میکند. این موضوع باعث میشود کلیهها نتوانند مواد زائد از جمله اسید اوریک را بهسرعت و بهطور مؤثر دفع کنند.
در نتیجه، سطح اسید اوریک در خون افزایش مییابد و احتمال تشکیل کریستالهای اسید اوریک در مفاصل و بروز حملات نقرس بیشتر میشود. یک مطالعه پژوهشی نشان داده است که حدود ۱۵ درصد از بیماران مبتلا به آرتریت نقرسی به کم کاری تیروئید نیز مبتلا هستند. جالب آنکه این تحقیق نشان داد هرچه سطح بالاتر باشد (که نشاندهنده کمکاری شدیدتر تیروئید است)، سطح اسید اوریک نیز بالاتر میرود.
نقش هاشیموتو در ارتباط کم کاری تیروئید و نقرس
بسیاری از موارد کم کاری تیروئید به دلیل بیماری هاشیموتو ایجاد میشود. هاشیموتو یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به غده تیروئید حمله میکند و بهتدریج توانایی آن برای تولید هورمونهای تیروئیدی را کاهش میدهد. اگرچه نقرس بهطور مستقیم یک بیماری خودایمنی نیست و بیشتر به افزایش سطح اسید اوریک و تشکیل کریستالهای اورات در مفاصل مربوط میشود؛ اما وجود التهاب مزمن در بیماریهای خودایمنی مانند هاشیموتو ممکن است در تشدید برخی فرآیندهای التهابی بدن نقش داشته باشد. بااینحال مهمترین دلیل ارتباط کم کاری تیروئید و نقرس همچنان به کاهش متابولیسم، تأثیر بر عملکرد کلیهها و کاهش دفع اسید اوریک برمیگردد.
اگر میخواهید درباره هاشیموتو بیشتر بخوانید روی لینک درج شده کلیک کنید.
درمان نقرس در مبتلایان به کم کاری تیروئید
مدیریت بیماری نقرس در بیماران مبتلا به کم کاری تیروئید به یک رویکرد جامع نیاز دارد که هر دو مشکل را بهطور همزمان هدف قرار دهد. در مورد کم کاری تیروئید، درمان جایگزینی هورمون تیروئید اصلیترین روش درمانی محسوب میشود. این درمان با هدف بازگرداندن سطح هورمونهای تیروئیدی به محدوده طبیعی انجام میشود. بررسی منظم سطح هورمونهای تیروئید و تنظیم دوز دارو توسط پزشک برای کنترل مؤثر کم کاری تیروئید ضروری است.
اگرچه درمان کم کاری تیروئید بهطور مستقیم باعث درمان نقرس نمیشود؛ اما تنظیم مناسب عملکرد تیروئید ممکن است به بهبود پاسخ بدن به درمانهای مربوط به نقرس کمک کند. بهطور کلی درمان نقرس از طریق ترکیبی از دارودرمانی و تغییر سبک زندگی انجام میشود. هدف اصلی از این اقدامات، کنترل درد و التهاب در زمان حملات ناگهانی، پیشگیری از بروز حملات بعدی و همچنین کاهش خطر عوارض جانبی بیماری است.
گزینههای دارویی درمان نقرس
مهمترین گزینههای دارویی برای درمان نقرس عبارتاند از:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی :(NSAIDs) این داروها معمولاً برای تسکین سریع درد و کاهش التهاب در طول حملات حاد نقرس تجویز میشوند.
- کلشیسین :(Colchicine) این دارو تأثیر بالایی در تسکین درد و فروکش کردن التهاب ناشی از نقرس دارد.
- کورتیکواستروئیدها (کورتونها) : این داروها به کاهش شدید التهاب و تسکین درد کمک کرده و روند آسیب به مفاصل را کندتر میکنند.
- داروهای کاهشدهنده اسید اوریک :داروهایی مانند فبوکسوستات (Febuxostat) و آلوپورینول (Allopurinol) برای پایین آوردن سطح اسید اوریک در بدن و جلوگیری از تشکیل مجدد بلورهای آن تجویز میشوند.
تداخل دارویی نقرس و کم کاری تیروئید
«آلوپورینول» یکی از رایجترین داروها برای پایین آوردن سطح اسید اوریک است. برخی از مطالعات بالینی نشان میدهند که مصرف طولانیمدت آلوپورینول ممکن است با افزایش خفیف سطح هورمون TSH (هورمون محرک تیروئید) همراه باشد. این وضعیت در برخی افراد به تشخیص کمکاری تیروئید پنهان یا سابکلینیکال منجر میشود؛ وضعیتی که در آن سطح TSH بالا میرود؛ اما سطح هورمون T4 هنوز طبیعی است.
اگر آلوپورینول مصرف میکنید و جدیداً احساس خستگی یا بیحالی مفرط دارید، درباره وضعیت عملکرد تیروئید خود با پزشک مشورت کنید. همچنین مصرف داروی لووتیروکسین برای کم کاری تیروئید با بهبود عملکرد تیروئید، فشار وارد بر کلیهها را کاهش میدهد. این مسئله در برخی شرایط میتواند به کنترل راحتتر سطح اسید اوریک نیز کمک کند.
راهکارهای موثر برای مدیریت همزمان نقرس و سلامت تیروئید
برای تسریع روند بهبودی علاوه بر مصرف داروهای تجویزی پزشک برای متعادل کردن هورمونها و سطح اسید اوریک به نکات ساده زیر توجه کنید:
۱. هیدراتاسیون و حمایت از کلیهها
از آنجا که هر دو بیماری به نوعی با کارکرد کلیهها در ارتباط هستند، هیدراته نگه داشتن بدن و رساندن آب کافی به آن اهمیت بسیاری دارد. سعی کنید روزانه حداقل ۲ لیتر آب بنوشید. این کار به کلیههای شما کمک میکند تا اسید اوریک را با کارایی بیشتری دفع کنند.
۲. ملاحظات رژیم غذایی
مبتلایان به نقرس باید از مصرف غذاهای حاوی پورین بالا خودداری کنند. این غذاها بهطور معمول عبارتاند از گوشتهای ارگانیک و احشایی مانند جگر و کلیه، برخی از غذاهای دریایی مانند ساردین و ماهی آنچوی، گوشت قرمز و نوشیدنیهای الکلی.
بااینحال در صورت ابتلا به مشکلات تیروئید نباید رژیم غذایی خود را بیشازحد محدود کنید. به عنوان مثال برخی افراد از مصرف سبزیجات گواتروژن مانند کلم کالی یا کلم بروکلی پرهیز میکنند؛ زیرا نگرانند که برای تیروئیدشان مضر باشد؛ اما مصرف متعادل این سبزیجات خصوصا به صورت پختهشده کاملاً بیخطر است. در واقع یک رژیم غذایی متعادل شامل غذاهای کامل، لبنیات کمچرب (موثر در کاهش اسید اوریک) و مقدار کافی ویتامین C معمولاً بهترین گزینه است.
بیشتر بخوانید:
حذف لبنیات در کم کاری تیروئید مفید است یا مضر؟
۳. مدیریت و کنترل وزن
وزن بدن یکی از عوامل مشترکی است که میتواند در روند کم کاری تیروئید و نقرس نقش داشته باشد. کم کاری تیروئید حفظ وزن ایدهآل را سختتر میکند؛ درحالیکه وزن اضافه، فشار بیشتری به مفاصل وارد میکند و تولید اسید اوریک را افزایش میدهد. برای بیماران مبتلا به نقرس، ورزشهای ملایم و مداوم مانند پیادهروی یا شنا بسیار بهتر از ورزشهای پربرخورد و سنگین هستند؛ زیرا فعالیتهای شدید باعث تحریک و عود حملات نقرس میشوند.
بیشتر بخوانید:
۹ راهکار برای لاغری با کم کاری تیروئید
حرف آخر
دو بیماری نقرس و کم کاری تیروئید با وجود تفاوتهای ظاهری با یکدیگر مرتبطاند. نقرس زمانی رخ میدهد که بلورهای اسید اوریک با رسوب در مفاصل باعث درد شدید، تورم و قرمزی میشوند. هنگامی که تیروئید کم کار باشد، سرعت متابولیسم بدن پایین میآید و همین مسئله در دفع اسید اوریک اختلال ایجاد میکند؛ بنابراین احتمال بروز حملات نقرسی افزایش مییابد. درمان دارویی نقرس در کنار تنظیم هورمون تیروئید، رژیم غذایی مناسب، آبرسانی کافی و پیگیری پزشکی، به کنترل هر دو بیماری و کاهش عوارض آنها کمک میکند.
بدون دیدگاه