تفسیر سونوگرافی تیروئید و نکات مهم آن

تفسیر گزارش سونوگرافی تیروئید چیست؟

سونوگرافی تیروئید یکی از روش‌های تصویربرداری رایج برای بررسی غده تیروئید است. پس از انجام سونوگرافی، نتیجه بررسی به‌ صورت یک گزارش پزشکی ارائه می‌شود. در این گزارش معمولاً اطلاعاتی درباره اندازه و شکل تیروئید، وضعیت بافت آن، وجود یا نبود ندول و ویژگی‌های ندول‌ها و سایر یافته‌های احتمالی نوشته میشود و در نتیجه لزوم جراحی ندول تیروئید مشخص میگردد. بااین‌حال وجود اصطلاحات تخصصی و پزشکی، درک گزارش و تفسیر سونوگرافی تیروئید را برای بسیاری از افراد دشوار می‌کند. در ادامه، مهم‌ترین اصطلاحات و یافته‌های موجود در سونوگرافی تیروئید را بررسی می‌کنیم تا بهتر متوجه شوید هر بخش از گزارش چه معنایی دارد و کدام یافته‌ها ممکن است به پیگیری بیشتری نیاز داشته باشند.

اهمیت تفسیر سونوگرافی تیروئید

بسیاری از افراد هنگامی که گزارش سونوگرافی تیروئید خود را دریافت می‌کنند، به دلیل وجود اصطلاحات پزشکی ناآشنا دچار سردرگمی یا نگرانی می‌شوند. کلماتی مانند کم‌اکو  (hypoechoic)، کلسیفیکاسیون‌ها (calcifications) یا امتیاز TI-RADS ممکن است در نگاه اول نگران‌کننده به نظر برسند؛ به‌خصوص اگر با معنی آنها آشنا نباشید.

خبر خوب این است که بیشتر یافته‌های سونوگرافی تیروئید خطرناک نیستند و اغلب ندول‌های تیروئید خوش‌خیم هستند. آشنایی با اصطلاحات گزارش سونوگرافی تیروئید به شما کمک می‌کند قبل از مراجعه به پزشک، درک بهتری از نتیجه خود داشته باشید و با نگرانی کمتری روند بررسی را دنبال کنید. البته تفسیر دقیق گزارش و تصمیم‌گیری درباره نیاز به پیگیری یا درمان باید توسط پزشک انجام شود.

سونوگرافی تیروئید برای چیست؟

سونوگرافی تیروئید با استفاده از امواج صوتی و بدون تابش اشعه، تصاویری از غده تیروئید ایجاد می‌کند. به همین دلیل، یکی از روش‌های ایمن و معمول برای بررسی توده‌های تیروئید، پیگیری تغییرات و رشد آنها یا بررسی دقیق‌تر یافته‌هایی است که در سایر روش‌های تصویربرداری دیده شده‌اند. اگر با اصطلاحات مربوط به تصویربرداری آشنایی نداشته باشید، خواندن گزارش سونوگرافی ممکن است کمی دشوار باشد. در این گزارش، اطلاعات مختلفی درباره وضعیت تیروئید و هرگونه ندول یا توده موجود در آن ثبت می‌شود.

سونوگرافی تیروئید چه چیزهایی را نشان می‌دهد؟

بیشتر گزارش‌های سونوگرافی تیروئید شامل این موارد هستند:

• محل ندول: مشخص می‌شود ندول در لوب راست، لوب چپ یا قسمت میانی تیروئید (ایستموس) قرار دارد.
• اندازه ندول: اندازه معمولاً در سه بُعد و بر حسب سانتی‌متر ثبت می‌شود.
• ترکیب ندول: مشخص می‌شود ندول جامد، کیستی یا ترکیبی از هر دو است.
• اکوژنیسیته: نشان می‌دهد ندول در مقایسه با بافت طبیعی تیروئید، روشن‌تر یا تیره‌تر دیده می‌شود.
• حاشیه و شکل ندول: وضعیت لبه‌های ندول و شکل آن در گزارش توصیف می‌شود.
• کلسیفیکاسیون: وجود رسوبات کلسیم یا نقاط کلسیفیه در ندول نیز بررسی و ثبت می‌شود.

سایر مواردی که ممکن است در گزارش سونوگرافی تیروئید به آنها اشاره شود، عبات‌اند از:

• کیست‌ها
• گواتر
• تیروئیدیت
• بزرگ شدن غدد لنفاوی

این جزئیات صرفاً اطلاعات اضافی در گزارش نیستند. پزشک با بررسی همین ویژگی‌ها میزان نگرانی درباره یک ندول را ارزیابی کرده و مشخص می‌کند آیا به پیگیری، بررسی بیشتر یا نمونه‌برداری نیاز دارد یا خیر. همچنین ممکن است در گزارش، امتیاز TI-RADS درج شود. این سیستم با در نظر گرفتن ویژگی‌های مختلف ندول، میزان خطر آن را دسته‌بندی می‌کند و به پزشک در تصمیم‌گیری درباره پیگیری یا نمونه‌برداری کمک می‌کند. بنابراین برای درک درست گزارش سونوگرافی تیروئید بهتر است هر یک از این اصطلاحات را در کنار یکدیگر بررسی کرد؛ نه اینکه یک واژه را به‌تنهایی نشانه بیماری یا سرطان دانست.

TI-RADS  در گزارش سونوگرافی تیروئید چیست؟

TI-RADS  مخفف  Thyroid Imaging Reporting and Data System و به معنای «سیستم گزارش‌دهی و داده‌های تصویربرداری تیروئید» است. این سیستم توسط کالج رادیولوژی آمریکا (ACR) طراحی شده تا گزارش سونوگرافی تیروئید با ساختاری یکسان و قابل‌فهم‌تر ارائه شود. به‌جای اینکه پزشک فقط از توصیف‌های کلی برای بیان وضعیت ندول استفاده کند، ویژگی‌های مختلف آن امتیاز می‌گیرند و مجموع این امتیازها، دسته TI-RADS را مشخص می‌کند. به زبان ساده، هر ویژگی دیده‌شده در سونوگرافی می‌تواند امتیاز مشخصی داشته باشد. مجموع امتیازها، ندول را در یکی از دسته‌های TR1  تا TR5 قرار می‌دهد. هرچه دسته بالاتر باشد، ویژگی‌های ندول مشکوک‌تر هستند و ممکن است به پیگیری دقیق‌تر یا نمونه‌برداری نیاز داشته باشد.

معنای هر یک از  دسته‌های  TI-RADS را در جدول زیر مشاهده می‌کنید.

دسته	امتیاز	معنی	اقدام معمول
TR1	۰	ظاهر خوش‌خیم	معمولاً نیازی به نمونه‌برداری نیست
TR2	۲	بدون ویژگی مشکوک	معمولاً نیازی به نمونه‌برداری نیست
TR3	۳	تا حدی مشکوک	پیگیری معمولاً از اندازه ۱.۵ سانتی‌متر؛ نمونه‌برداری معمولاً از ۲.۵ سانتی‌متر
TR4	۴ تا ۶	مشکوک با احتمال متوسط	پیگیری معمولاً از اندازه ۱ سانتی‌متر؛ نمونه‌برداری معمولاً از ۱.۵ سانتی‌متر
TR5	۷ یا بیشتر	به‌شدت مشکوک	پیگیری معمولاً از اندازه ۰.۵ سانتی‌متر؛ نمونه‌برداری معمولاً از ۱ سانتی‌متر

 

بنابراین بالا بودن دسته TI-RADS به‌تنهایی به معنای ابتلا به سرطان تیروئید نیست.  به عنوان مثال ممکن است یک ندول ۲.۸ سانتی‌متری در دسته TR3 قرار بگیرد و به دلیل اندازه، انجام نمونه‌برداری برای آن مطرح شود. در مقابل، یک ندول کوچکتر در دسته TR5 ممکن است به دلیل شکل و ویژگی‌های بافتی مشکوک خود نیاز به بررسی بیشتری داشته باشد.

نکته:  این اعداد مربوط به سیستم ACR TI-RADS هستند و آستانه‌های پیگیری یا نمونه‌برداری ممکن است با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک متفاوت باشند.

اصطلاحات مهم برای تفسیر سونوگرافی تیروئید

اصطلاحات و کلماتی که که بیماران معمولاً در گزارش سونوگرافی تیروئید با آنها مواجه می‌شوند، شامل موارد زیر است:

اندازه و شکل تیروئید (Thyroid Size & Shape) 

در گزارش سونوگرافی، اندازه و ظاهر کلی غده تیروئید بررسی می‌شود. تیروئید طبیعی معمولاً تقارن مناسب و حاشیه‌های صاف و مشخص دارد. بزرگ شدن تیروئید (گواتر) ممکن است با عواملی مانند کمبود ید، بیماری‌های خودایمنی تیروئید یا تغییرات هورمونی مرتبط باشد. همچنین نامتقارن بودن یا نامنظم شدن حاشیه‌های تیروئید در برخی موارد با التهاب، ندول یا تغییرات ساختاری همراه است.

بافت ناهمگن تیروئید  (Heterogeneous Texture)

بافت ناهمگن یعنی ظاهر بافت تیروئید در سونوگرافی یکنواخت نیست. این حالت در التهاب تیروئید (تیروئیدیت) یا بیماری‌های خودایمنی مانند هاشیموتو و گریوز دیده می‌شود.

کیست تیروئید  (Cyst)

کیست‌ها ضایعاتی هستند که داخل آنها مایع وجود دارد. اغلب کیست‌های تیروئید خوش‌خیم هستند و معمولاً خطر جدی ایجاد نمی‌کنند؛ بااین‌حال پزشک ممکن است بر اساس اندازه و ویژگی‌های آنها، پیگیری دوره‌ای را توصیه کند.

برای آنکه بدانید کیست تیروئید چیست و چه علائمی دارد، همچنین چه درمانی لازم دارد، روی لینک درج شده کلیک کنید.

ندول یا گره

ندول تیروئید به یک ناحیه یا توده غیرطبیعی در بافت غده تیروئید گفته می‌شود که ممکن است به‌صورت یک برجستگی در سونوگرافی دیده شود. ندول‌ها بسیار شایع هستند و بیشتر آنها خوش‌خیم‌اند؛ اما برخی ندول‌ها به بررسی یا پیگیری بیشتری نیاز دارند. در سونوگرافی، ندول از نظر ویژگی‌هایی مانند اندازه، ترکیب، اکوژنیسیته، شکل، حاشیه و وجود کلسیفیکاسیون بررسی می‌شود. این ویژگی‌ها در کنار هم می‌توانند به تعیین میزان خطر ندول و تصمیم‌گیری درباره پیگیری یا نمونه‌برداری کمک کنند.

برای آنکه درباره ندول تیروئید بیشتر بخوانید از علائم تا نحوه تشخیص و درمان، روی لینک درج شده کلیک کنید.

«جامد» یا «ترکیبی»

در گزارش سونوگرافی مشخص می‌شود ندول کاملاً جامد، کیستی یا ترکیبی از بخش جامد و مایع است. این ویژگی یکی از معیارهایی است که در سیستم TI-RADS برای ارزیابی ندول در نظر گرفته می‌شود. ندول‌های جامد بیشتر از بافت تشکیل شده‌اند و بخش کمی از آنها را مایع تشکیل می‌دهد یا اصلاً مایع ندارند. این ندول‌ها در سیستم TI-RADS معمولاً امتیاز بیشتری نسبت به کیست‌های ساده می‌گیرند. بااین‌حال جامد بودن ندول به‌تنهایی به معنای سرطانی بودن آن نیست و بسیاری از ندول‌های جامد تیروئید خوش‌خیم هستند.

«هیپواکو» یا کم‌اکو  (Hypoechoic)

این اصطلاح یعنی ندول در مقایسه با بافت اطراف تیروئید، تیره‌تر دیده می‌شود. ندول‌های کم‌اکو ممکن است در سیستم TI-RADS  امتیاز بیشتری بگیرند؛ زیرا این ویژگی می‌تواند با افزایش احتمال بدخیمی همراه باشد. بااین‌حال اکوژنیسیته فقط یکی از ویژگی‌هایی است که برای ارزیابی ندول در نظر گرفته می‌شود و به‌تنهایی نمی‌تواند خطر آن را مشخص کند.

«کلسیفیکاسیون »  (Calcifications)

کلسیفیکاسیون به رسوبات ریز کلسیم در ندول گفته می‌شود. همه انواع کلسیفیکاسیون اهمیت یکسانی ندارند و برخی الگوها می‌توانند احتمال بدخیمی را بیشتر کنند. به عنوان مثال نقاط اکوژن ریز و نقطه‌ای (punctate echogenic foci) ممکن است احتمال بدخیمی را افزایش می‌د‌هند؛ درحالی‌که کلسیفیکاسیون‌های بزرگ و درشت (coarse calcifications) در ندول‌های خوش‌خیم قدیمی نیز دیده می‌شوند.

«حاشیه نامنظم» یا «بلندتر از عرض»  (Taller-than-wide)

این دو مورد از ویژگی‌هایی هستند که رادیولوژیست‌ها هنگام ارزیابی احتمال بدخیمی ندول به آنها توجه می‌کنند. اگر ارتفاع ندول از عرض آن بیشتر باشد یا حاشیه‌های آن نامشخص و نامنظم به نظر برسند، ممکن است امتیاز بیشتری در سیستم TI-RADS دریافت کند؛ زیرا این ویژگی‌ها در ندول‌های خوش‌خیم کمتر دیده می‌شوند.

وضعیت خون‌رسانی (Vascularity)

خون‌رسانی به جریان خون در داخل ندول اشاره دارد. با استفاده از سونوگرافی داپلر، پزشک می‌تواند وجود عروق خونی در درون گره را بررسی کند. افزایش جریان خون داخلی گاهی نشان‌دهنده فعالیت بیشتر در آن ناحیه است؛ بااین‌حال مشاهده این یافته به‌تنهایی لزوماً به معنای خطرناک بودن گره نیست.

اگر گزارش شما چند مورد از این ویژگی‌ها را ذکر کرده است، یک اصطلاح را به‌تنهایی تفسیر نکنید. امتیاز TI-RADS  بر اساس مجموعه ویژگی‌های ندول تعیین می‌شود؛ نه یک عبارت منفرد. به همین دلیل بهتر است گزارش را با پزشک خود بررسی کنید و سؤالاتی را که درباره نتیجه دارید، از قبل آماده کنید.

اقدامات پس از تفسیر نتایج سونوگرافی

باتوجه‌به نتایج به‌دست‌ آمده از سونوگرافی، پزشک ممکن است یکی از موارد زیر را توصیه کند:

• عدم نیاز به اقدام بیشتر: اگر یافته‌ها کاملاً خوش‌خیم باشند و هیچ عامل خطری وجود نداشته باشد.
• تکرار سونوگرافی: اگر نیاز باشد وضعیت گره‌ها در فواصل زمانی مشخص برای اطمینان از عدم تغییر، تحت نظر گرفته شود
• نمونه‌برداری با سوزن ظریف (FNA): اگر گره بزرگ باشد، در حال رشد باشد و یا ویژگی‌های ظاهری مشکوکی در سونوگرافی دیده شود.
• آزمایش خون: برای بررسی دقیق سطح هورمون‌های تیروئید (مانند TSH, T3, T4).
• شروع درمان: اگر پزشک به بیماری‌های تیروئیدی (مانند کم‌کاری یا پرکاری تیروئید) مشکوک باشد، درمان دارویی را آغاز می‌کند.

چه زمانی پیگیری یا نمونه‌ برداری مطرح می‌شود؟

بیشتر گزارش‌های سونوگرافی تیروئید در پایان، بخشی با عنوان «نتیجه‌گیری» یا «Impression» دارند که در آن دسته‌بندی TI-RADS و اندازه ندول در کنار هم ذکر می‌شوند. این بخش معمولاً مهم‌ترین قسمت گزارش برای تصمیم‌گیری درباره اقدامات بعدی است.

به‌طور کلی:

• ندول‌های کوچک TR1 یا TR2 معمولاً به نمونه‌برداری نیاز ندارند.
• ندول‌های TR3 اغلب با انجام سونوگرافی مجدد تحت نظر قرار می‌گیرند و پیش از نمونه‌برداری، رشد یا تغییرات آنها بررسی می‌شود.
• ندول‌های TR4 و TR5 در صورت رسیدن به اندازه‌های تعیین‌شده در سیستم ACR ، بیشتر در معرض توصیه به نمونه‌برداری با سوزن ظریف (FNA) قرار دارند.
• رشد ندول در طول زمان نیز اهمیت دارد؛ حتی اگر در سونوگرافی اولیه، ویژگی نگران‌کننده‌ای دیده نشده باشد.
• در صورت نیاز به نمونه‌برداری، از سونوگرافی برای هدایت سوزن و قرار دادن دقیق آن در ناحیه موردنظر نیز استفاده می‌شود. این کار به پزشک کمک می‌کند نمونه را دقیقاً از بخش مشکوک بردارد.
• اگر در گزارش خود با عبارتی مانند recommend follow-up ultrasound in ۱۲ months یعنی «انجام سونوگرافی پیگیری طی ۱۲ ماه آینده توصیه می‌شود» مواجه شدید، معمولاً منظور این است که برای اطمینان و کنترل وضعیت ندول، بررسی مجدد پیشنهاد شده است؛ نه اینکه مورد مهمی در سونوگرافی قبلی نادیده گرفته شده باشد.
• عبارت recommend FNA یا «نمونه‌برداری با سوزن ظریف (FNA) توصیه می‌شود» نیز به این معناست که رادیولوژیست تشخیص داده است بررسی سلول‌های بافت می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری درباره ماهیت ندول ارائه دهد.

برای آنکه بدانید نمونه برداری تیروئید چگونه انجام میشود روی لینک درج شده کلیک کنید.

حرف آخر

گزارش سونوگرافی تیروئید یک تشخیص قطعی محسوب نمی‌شود؛ بلکه تصویری از یافته‌هایی است که رادیولوژیست در بررسی تیروئید و ندول‌های آن مشاهده کرده است. هر اصطلاحی که در گزارش می‌بینید، یکی از ویژگی‌های ندول را توصیف می‌کند. این ویژگی‌ها در کنار یکدیگر به تعیین میزان خطر کمک می‌کنند. در نهایت، پزشک با درنظرگرفتن نتیجه سونوگرافی و سایر شرایط شما درباره اقدامات بعدی تصمیم می‌گیرد.