آنچه در این مقاله خواهید خواند:
ارتباط غدد پاراتیروئید با غده تیروئید
غدد پاراتیروئید، چهار غده کوچک هستند که در پشت غده بزرگ تیروئید قرار دارند. وظیفه اصلی غدد پاراتیروئید، حفظ سطح طبیعی کلسیم در خون است. این کار از طریق تولید هورمون پاراتیروئید (PTH) انجام میشود. پاراتیروئید و تیروئید وظایف کاملا متفاوتی دارند. غدد پاراتیروئید سطح کلسیم خون را کنترل میکنند و تیروئید مسئول تنظیم متابولیسم بدن است. با این حال به دلیل نزدیکی آناتومیک آنها، هر گونه آسیب به غده تیروئید در حین جراحی تیروئید ممکن است به غدد پاراتیروئید نیز لطمه بزند. این آسیبها میتوانند موقت یا دائمی باشند.
تغییرات پاراتیروئید بعد از جراحی تیروئید
اصلیترین عارضهای که غدد پاراتیروئید پس از جراحی تیروئید با آن روبرو میشوند، کم کاری پاراتیروئید یا هیپوپاراتیروئیدیسم است. در حین جراحی تیروئید ممکن است غدد پاراتیروئید به دلیل آسیب فیزیکی، کاهش جریان خون یا برداشتن ناخواسته دچار مشکل شوند. بنابراین تولید هورمون پاراتیروئید (PTH) کاهش مییابد که به افت سطح کلسیم در خون منجر میشود. این وضعیت پزشکی هیپوپاراتیروئیدیسم نام دارد. با توجه به شدت تأثیر جراحی تیروئید بر پاراتیروئید، تغییرات ناشی از آن میتوانند موقتی با دائمی باشند:
کم کاری پاراتیروئید موقت:
کم کاری موقت پاراتیروئید شایعترین عارضه بعد از جراحی تیروئید است که در حدود ۵ درصد از بیماران دیده میشود. این وضعیت به دلیل ضربه یا آسیب جزئی به غدد پاراتیروئید در حین عمل اتفاق میافتد. در این شرایط، عملکرد غدد به صورت موقت مختل شده و به اصطلاح دچار شوک میشوند. این وضعیت معمولاً چند هفته تا چند ماه (معمولا ۶ ماه) طول میکشد و به راحتی قابل مدیریت است. مصرف مکملهای کلسیم و ویتامین D نقش موثری در بهبود کم کاری پاراتیروئید موقت دارد. به تدریج با بازگشت عملکرد طبیعی این غدد، علائم از بین رفته و نیاز به مصرف دارو رفعع میشود.
هیپوپاراتیروئیدیسم دائم:
عارضه نادر و جدیتری که ممکن است پس از جراحی تیروئید اتفاق بیفتد، کم کاری پاراتیروئید دائمی است. این وضعیت در صورت آسیب شدید یا برداشتن کامل غدد پاراتیروئید در حین جراحی رخ میدهد. در هیپوپاراتیروئیدیسم دائم، بدن توانایی تولید هورمون PTH را از دست میدهد و سطح کلسیم خون به طور مزمن پایین میآید. بنابراین بیمار مجبور است تا پایان عمر از مکملهای کلسیم و ویتامین D استفاده کند. این درمان مادامالعمر به کنترل سطح کلسیم و جلوگیری از عوارض جدیتر مانند تشنج، مشکلات قلبی، پوکی استخوان و… کمک میکند.
علائم مشکلات پاراتیروئید بعد از جراحی تیروئید
علائم تغییرات پاراتیروئید بلافاصله پس از جراحی تیروئید یا چند روز بعد از آن ظاهر میشوند. شدت این علائم با توجه به میزان آسیب پاراتیروئید و سطح کاهش کلسیم، متفاوت است. رایجترین علائم مشکلات پاراتیروئید بعد از جراحی تیروئید شامل موارد زیر هستند:
- احساس بی حسی و گزگز در اطراف دهان، لبها و نوک انگشتان دست و پا
- گرفتگیهای عضلانی دردناک خصوصا در دستها، پاها و صورت
- احساس خستگی شدید، ضعف عضلانی و کاهش انرژی در طول روز به دلیل افت سطح کلسیم
- اضطراب، تحریک پذیری یا افسردگی
موارد فوق، علائم معمول و اولیه کمبود کلسیم ناشی از کم کاری پاراتیروئید هستند. در صورت بی توجهی به این علائم و تشدید افت کلسیم، بدن با عوارض بسیار جدیتری روبرو میشود؛ از جمله:
- تنگی نفس و دشواری در بلع به دلیل اسپاسم شدید حنجره و مجاری تنفسی
- سفت و منقبض شدن غیر قابل کنترل عضلات (تتانی) همراه با خم شدن مچ دست و انگشتان به سمت داخل
- تشنج
- مشکلات قلبی مانند ضربان قلب نامنظم و نارسایی قلبی
- عوارض طولانی مدت عصبی و روانی مانند اضطراب شدید و اختلال در حافظه
نقش جراح تیروئید در جلوگیری از مشکلات پاراتیروئید
تجربه و مهارت جراح تیروئید، نقش قابلتوجهی در حفظ سلامت غدد پاراتیروئید ایفا میکند. آگاهی از آناتومی حساس و پیچیده ناحیه گردن، مهمترین کار برای کاهش خطر کم کاری پاراتیروئید و عوارض ناشی از آن پس از جراحی است. یک جراح تیروئید به روز و مسلط به تکنولوژیهای روز دنیا با شناسایی و حفظ دقیق رگهای خونی تغذیه کننده غدد پاراتیروئید در حین عمل از این غدد کوچک به خوبی محافظت میکند. استفاده از ابزارهای نوین مانند مانیتورینگ عصبی به شناسایی دقیق پاراتیروئید و مراقب از اعصاب حساس نواحی جراحی کمک میکند و ریسک کم کاری پاراتیروئید را به حداقل میرساند.
دکتر سید احمد فنایی، جراح تیروئید و پاراتیروئید با بیش از ۲۰ سال سابقه در جراحی عمومی و ۱۵ سال تجربه تخصصی در این حوزه از متخصصان برجسته در زمینه بیماریهای تیروئید به شمار میروند. ایشان دانشیار جراحی عمومی و عضو فعال انجمن تیروئید آمریکا (ATA) هستند و با شرکت سالانه در کنگرههای آن، دانش خود را همواره بهروز نگه میدارند. دکتر فنایی با انجام بیش از ۵۰۰۰ جراحی موفق تیروئید، به خوبی با حساسیت این عمل آشنا هستند. با توجه به اهمیت حیاتی اعصاب حنجره و محافظت از غدد پاراتیروئید در این جراحیها، ایشان با استفاده از دستگاههای نوین مانند عصب سنجی حین عمل و بهرهگیری از تجربه و مهارت بالای خود عوارض جراحی را به حداقل میرسانند.
حرف آخر
غدد پاراتیروئید به دلیل نزدیکی آناتومیک به غده تیروئید معمولا پس از جراحی تیروئید دچار تغییراتی میشوند که شایعترین آنها کم کاری پاراتیروئید است. این مشکل با علائمی مانند گزگز و اسپاسم عضلانی همراه است و در اغلب موارد به راحتی کنترل میشود. با وجود آنکه جراحی تیروئید میتواند تغییراتی در عملکرد غدد پاراتیروئید ایجاد کند؛ اما انتخاب جراح تیروئید باتجربه، احتمال بروز این عوارض را به حداقل میرساند و در درمان موثر و سریع عوارض موقتی نقش دارد.
بدون دیدگاه