متاستاز سرطان تیروئید به استخوان (علائم، نحوه تشخیص و درمان)

متاستاز استخوانی ناشی از سرطان تیروئید به چه معناست؟

متاستاز استخوانی در سرطان تیروئید به این معناست که سلول‌های سرطانی از محل اصلی تومور (یعنی تیروئید) جدا شده و به استخوان‌ها راه پیدا کرده‌اند. استخوان‌ها بعد از ریه‌ها، دومین محل شایع برای گسترش سرطان تیروئید هستند. این نوع متاستاز سرطان تیروئید در حدود ۲ تا ۱۵ درصد از کل انواع سرطان تیروئید رخ می‌دهد. سلول‌های سرطانی تیروئید معمولاً از طریق جریان خون به استخوان‌ها منتقل شده و در آنجا رشد می‌کنند. انتشار از طریق سیستم لنفاوی غالبا باعث درگیری غدد لنفاوی می‌شود و نقش اصلی در ایجاد متاستاز استخوانی ندارد. گسترش مستقیم به استخوان نیز در سرطان تیروئید بسیار نادر است.

مراحل متاستاز سرطان تیروئید به استخوان

متاستاز سرطان تیروئید به استخوان، یک فرآیند پیچیده است که شامل چندین مرحله می‌شود:

تهاجم موضعی:

• سلول‌های سرطان تیروئید از تومور اصلی جدا می‌شوند و به بافت‌های مجاور، از جمله عروق خونی یا لنفاوی نزدیک نفوذ می‌کنند.
• انتقال: این سلول‌ها از طریق جریان خون (مسیر اصلی در ایجاد متاستاز استخوانی سرطان تیروئید) یا سیستم لنفاوی حرکت کرده و به اندام‌ها و بافت‌های دوردست مانند استخوان‌ها می‌رسند.
• اتصال: سلول‌های سرطانی به دیواره داخلی عروق خونی در ناحیه استخوان می‌چسبند. این سلول‌ها همچنین ممکن است مولکول‌های پیام‌رسانی ترشح کنند که آنها را به محیط مناسب برای رشد در بافت استخوانی جذب می‌کند.

تهاجم به بافت استخوان:

• سلول‌های سرطانی به داخل بافت استخوانی نفوذ کرده و ساختار و عملکرد استخوان را مختل می‌کنند. این سلول‌ها، تولید استئوکلاست‌ها را نیز تحریک می‌کنند. استئوکلاست‌ها سلول‌هایی هستند که مسئول جذب و تحلیل بافت استخوانی‌اند. در طی این فرایند که به تحلیل استخوان معروف است، تعادل طبیعی بین ساخت و تخریب استخوان به هم می‌خورد و می‌تواند باعث ضعیف شدن یا تخریب استخوان شود.
• تکثیر: سلول‌های سرطانی در بافت استخوانی مستقر شده و تکثیر می‌شوند و تومورهای متاستاتیک ایجاد می‌کنند. این تومورها ساختار استخوان را تضعیف کرده و ممکن است باعث بروز علائمی مانند درد، شکستگی و سایر عوارض شوند.

نکته: سلول‌های سرطانی از همان ابتدای ورود به بافت استخوان و در طول کل این فرآیند، به‌طور مداوم با ریزمحیط استخوان (Bone Microenvironment) در تعامل هستند. ریزمحیط استخوان شامل سلول‌های استخوانی (استئوبلاست‌ها و استئوکلاست‌ها)، سلول‌های ایمنی و ماتریکس خارج‌سلولی می‌شود. این تعامل مداوم به رشد بیشتر تومور و مقاوم‌ شدن آن در برابر درمان منجر می‌شود.

میزان شیوع متاستاز استخوانی در انواع سرطان تیروئید

بین ۲ تا ۱۵ درصد از بیماران مبتلا به سرطان تیروئید دچار متاستاز استخوانی می‌شوند. شایع‌ترین نوع سرطان تیروئید، سرطان پاپیلاری است که حدود ۸۵ درصد از کل موارد را شامل می‌شود. احتمال گسترش این نوع به استخوان نسبتاً پایین است و طبق منابع مختلف بین ۱ تا ۷ درصد گزارش شده است.

در مقابل، سرطان فولیکولار تیروئید که کمتر از ۱۵ درصد از کل سرطان‌های تیروئید تمایزیافته را تشکیل می‌دهد، احتمال بسیار بیشتری برای گسترش به استخوان دارد و نرخ بروز متاستاز استخوانی در آن بین ۷ تا ۲۸ درصد تخمین زده شده است. علاوه بر این دو نوع، متاستاز استخوانی در سرطان مدولاری تیروئید (MTC) نیز طی دوره‌ پیگیری بیماران، در ۱۶ تا ۱۹ درصد موارد مشاهده می‌شود.

این امر نشان می‌دهد که درگیری استخوانی ناشی از سرطان تیروئید به یک نوع خاص از سرطان تیروئید محدود نمی‌شود و بسته به نوع بافت‌شناسی تومور، میزان آن به‌طور قابل‌توجهی متفاوت است.

بیشتر بخوانید:

متاستاز سرطان تیروئید به غدد لنفاوی| علائم، تشخیص و درمان!

• دشواری در راه ‌رفتن یا حرکت ‌کردن به‌دلیل ضعف یا ناپایداری استخوان
• تورم یا بدشکلی در استخوان‌های درگیر
• بی‌حسی یا احساس سوزن ‌سوزن‌شدن در اندام‌ها
• محدودیت دامنه‌ حرکتی در مفاصل نزدیک به استخوان‌های آسیب‌ دیده
• خستگی و ضعف عمومی، ناشی از واکنش بدن به گسترش سرطان
• افزایش خطر ابتلا به عفونت‌های ثانویه در استخوان‌های تضعیف‌شده
• فشردگی اعصاب یا عروق خونی مجاور و علائم عصبی ناشی از آن
• تغییر در وضعیت بدنی (پوسچر) به دلیل بدشکلی استخوان یا درگیری ستون فقرات
• افزایش سطح کلسیم خون (هیپرکلسمی) و علائم ناشی از آن مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، تهوع، یبوست، خواب‌آلودگی یا گیجی
• فشردگی طناب نخاعی و علائم ناشی از آن مانند کمردرد، بی‌حسی یا ضعف در پاها، بی‌حسی ناحیه‌ شکم و اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع
• کاهش وزن بدون دلیل
• تشدید درد استخوانی در شب یا هنگام استراحت

این علائم  تأثیر قابل‌توجهی بر کیفیت زندگی بیمار می‌گذارند و باتوجه‌به محل و شدت درگیری استخوانی به‌تدریج یا ناگهانی بروز می‌کنند.

تشخیص متاستاز سرطان تیروئید به استخوان

تشخیص متاستاز استخوانی ناشی از سرطان تیروئید معمولا با ترکیبی از چند روش انجام می‌شود که عبارت‌اند از:

۱. اسکن استخوان:

این روش به منظور بررسی وضعیت استخوان‌ها و شناسایی نواحی غیرطبیعی به کار می‌رود. در اسکن استخوان، یک ماده مخصوص به بدن تزریق می‌شود. این ماده در بخش‌هایی از استخوان با فعالیت غیرطبیعی جمع می‌شود. این نواحی می‌توانند نشانه وجود ضایعه یا گسترش سرطان به استخوان باشند.

۲. سی‌تی اسکن :

CT SCAN  با استفاده از اشعه ایکس، تصاویر دقیق و چندلایه‌ای از استخوان‌ها و بافت‌های اطراف آنها در اختیار پزشک قرار می‌دهد. این تصاویر نشان‌دهنده تغییرات ساختاری استخوان، ضایعات استخوانی یا سایر آسیب‌هایی هستند که ممکن است به دلیل انتشار سرطان ایجاد شده باشد. همچنین به پزشک کمک می‌کند تا میزان گسترش بیماری را بهتر ارزیابی کند.

۳. ام‌آر‌آی:

این روش با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی، تصاویر دقیقی از بدن ارائه می‌دهد که برای بررسی بافت‌های نرم اطراف استخوان، مغز استخوان و تشخیص دقیق‌تر محل درگیری مفید است. MRI می‌تواند حتی تغییرات کوچک در استخوان یا اطراف آن را که ممکن است در اثر متاستاز ایجاد شده باشد، مشخص کند.

۴. نمونه‌برداری از استخوان:

گاهی پزشک برای اطمینان از تشخیص متاستاز استخوانی بیوپسی انجام می‌دهد. در این روش، مقدار کوچکی از بافت استخوان برداشته شده و در آزمایشگاه زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. وجود سلول‌های سرطانی در این نمونه می‌تواند تشخیص متاستاز استخوانی را تأیید کند.

۵. پت اسکن :

PET SCAN یکی از روش‌های پیشرفته تصویربرداری برای بررسی وجود سلول‌های سرطانی در بدن است. در این روش، مقداری ماده قندی که به آن کمی ماده رادیواکتیو اضافه شده، به بدن تزریق می‌شود. سلول‌های سرطانی به دلیل رشد و فعالیت بیشتر در مقایسه با سلول‌های سالم معمولاً قند بیشتری مصرف می‌کنند؛ بنابراین این ماده در بخش‌هایی که سلول‌های سرطانی فعال هستند، تجمع بیشتری پیدا می‌کند. بعد از تزریق، دستگاه مخصوص PET از بدن تصویربرداری می‌کند و نواحی دارای فعالیت غیرطبیعی را نشان می‌دهد. این روش در شناسایی تومورهای کوچک یا محل‌هایی از گسترش سرطان که ممکن است در سایر روش‌های تصویربرداری دیده نشوند، موثر است.

۶. آزمایشات تکمیلی:

در برخی موارد علاوه بر بررسی استخوان‌ها آزمایش‌های دیگری مانند آزمایش خون و بررسی سطح برخی نشانگرهای مرتبط با سرطان تیروئید نیز انجام می‌شود. این تست‌ها در کنار نتایج تصویربرداری به تشخیص بهتر وضعیت بیماری، میزان گسترش سرطان و انتخاب بهترین روش درمانی کمک می‌کنند.

روش‌های درمان

درمان متاستاز استخوانی شامل چند رویکرد مختلف است. پزشک با در نظر گرفتن شرایط بیمار، بهترین روش درمانی را انتخاب می‌کند. توجه داشته باشید برای متاستاز استخوانی، درمان قطعی وجود ندارد؛ اما ترکیبی از روش‌های زیر می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند، علائم را به‌طور چشمگیری کاهش دهد و کیفیت زندگی بیمار را بهبود ببخشد.

جراحی تیروئید (تیروئیدکتومی)

اصلی‌ترین درمان متاستاز سرطان تیروئید به استخوان، تیروئیدکتومی کامل (برداشتن کامل غده تیروئید) است. هدف اصلی این جراحی، خارج‌ کردن هرچه بیشتر بافت تومور از بدن است که توسط جراح تیروئید انجام می‌شود.

در مواردی که استخوان درگیر در معرض خطر شکستگی باشد، ممکن است تیمی متشکل از جراح غدد و جراح ارتوپد علاوه بر خارج ‌کردن تومور به تثبیت استخوان درگیر (تقویت ساختار همان استخوانی که دچار متاستاز شده) نیز بپردازند. این عمل معمولاً باعث کاهش علائم، کاهش خطر شکستگی و بهبود سلامت استخوان می‌شود. تجربه و مهارت جراح نقش تعیین ‌کننده‌ای در موفقیت عمل و کاهش عوارض احتمالی دارد.

همچنین بهره‌گیری از امکانات و تجهیزات به‌روز دنیا در حین جراحی، دقت عمل را افزایش داده و ریسک‌های جراحی را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. به همین دلیل، انتخاب یک تیم جراحی مجرب و مجهز به فناوری‌های نوین، اهمیت زیادی در نتیجه‌ نهایی درمان دارد.

درمان با ید رادیواکتیو

از آنجایی که سلول‌های طبیعی تیروئید و برخی از سلول‌های سرطان تیروئید (به‌ویژه انواع تمایزیافته) توانایی جذب ید را دارند، از این ویژگی برای درمان با ید رادیواکتیو (ید-۱۳۱) استفاده می‌شود. ید-۱۳۱ پس از ورود به بدن در سلول‌های سرطانیِ قادر به جذب ید از جمله متاستازهای استخوانی جمع می‌شود و با تابش پرتو به تخریب این سلول‌ها و کنترل رشد تومور کمک می‌کند. این روش در درمان بافت تیروئید باقی‌مانده پس از جراحی نیز بکار می‌رود؛ اما برای درمان متاستاز استخوانی ناشی از سرطان تیروئید از دوزهای درمانی بالاتری استفاده می‌شود.

با این حال، این روش تنها در بیمارانی مؤثر است که ضایعات آنها توانایی جذب ید را حفظ کرده باشند (یددوست یا دارای جذب ید). برخی از متاستازهای استخوانی خصوصا در مراحل پیشرفته بیماری، به‌تدریج توانایی جذب ید را از دست می‌دهند و در نتیجه اثربخشی درمان با ید رادیواکتیو کاهش می‌یابد. به همین دلیل، پیش از تجویز ید رادیواکتیو، پزشک معمولاً با استفاده از تصویربرداری مناسب، وجود جذب ید در ضایعات را ارزیابی می‌کند.

پرتودرمانی

پرتودرمانی، سلول‌های سرطانی موجود در استخوان را هدف قرار داده و نابود می‌کند. این روش می‌تواند به‌صورت پرتودرمانی خارجی (external beam) یا پرتودرمانی داخلی (براکی‌تراپی) انجام شود. پرتودرمانی درد را کاهش می‌دهد، اندازه‌ تومور را کوچک می‌کند و از گسترش بیشتر سرطان به بافت‌های اطراف جلوگیری می‌نماید.

رادیودرمانی داخلی (رادیوداروها)

در این شیوه، یک ماده‌ رادیواکتیو از راه تزریق وارد گردش خون بیمار می‌شود و به‌طور هدفمند در بافت‌های استخوانی درگیر با سرطان تجمع می‌یابد. سپس همین ماده با آزاد کردن پرتو از درون بافت، سلول‌های سرطانی را نابود می‌کند. مزیت این روش نسبت به بسیاری از درمان‌های دیگر، عوارض جانبی نسبتاً کمتر آن است.

فرسایش موضعی تومور

این روش، یک تکنیک کم‌تهاجمی است که در آن با کمک تصویربرداری سی‌تی‌اسکن، یک پروب مخصوص دقیقاً به محل تومور استخوانی هدایت می‌شود. سپس با اعمال گرمای شدید، سرمای شدید، جریان الکتریکی، یا مواد شیمیایی خاص، بافت تومور از درون تخریب می‌شود. این گزینه به‌ویژه برای بیمارانی که شرایط جسمی مناسبی برای جراحی باز ندارند، کاربرد دارد.

دوز سرکوب ‌کننده‌ تیروکسین

هورمون تیروئید (تیروکسین) در دوزهای بالا به‌عنوان یک درمان کمکی رایج در سرطان تیروئید تمایزیافته استفاده می‌شود. از آنجا که سلول‌های سرطانی تیروئید دارای گیرنده‌ هورمون محرک تیروئید (TSH) هستند و این هورمون می‌تواند رشد آنها را تحریک کند، پزشکان با تجویز دوز بالای تیروکسین، سطح TSH بدن را سرکوب می‌کنند تا از تحریک بیشتر سلول‌های سرطانی و احتمال عود یا گسترش بیماری جلوگیری نمایند. با این حال، لازم است این نکته در نظر گرفته شود که این روش به‌طور مستقیم متاستاز استخوانی موجود را از بین نمی‌برد و صرفاً نقش پیشگیرانه و کنترلی دارد. همچنین مصرف طولانی‌مدت دوزهای بالای تیروکسین، خطر کاهش تراکم استخوان و پوکی استخوان را نیز افزایش دهد. به همین دلیل، پزشکان معمولاً میزان سرکوب TSH را با توجه به سطح خطر بیمار و مدت‌زمان درمان، به‌دقت تنظیم می‌کنند.

درمان سیستمیک (هدفمند)

درمان هدفمند بر تغییرات و ویژگی‌های خاص سلول‌های سرطانی که باعث رشد و گسترش آنها می‌شوند، تمرکز می‌کند. پزشکان معمولاً زمانی از این نوع درمان استفاده می‌کنند که متاستاز استخوانی گسترده بوده یا به سایر اندام‌ها نیز سرایت کرده باشد؛ در غیر این صورت، نقش درمان سیستمیک بسیار محدود است.

بیس‌فسفونات‌ها و دنوسوماب

این داروها با مهار فرآیند تحلیل استخوان به تقویت استخوان‌ها و کاهش خطر شکستگی کمک می‌کنند. پزشکان معمولاً این داروها را همراه با سایر درمان‌ها برای مدیریت عوارض ناشی از متاستاز استخوانی تجویز می‌کنند.

مدیریت درد

کنترل درد از طریق داروهای مسکن، فیزیوتراپی و بلوک‌های عصبی برای بهبود کیفیت زندگی بیماران ضروری است. درمان‌های مکمل مانند طب سوزنی یا ماساژ نیز تسکین بیشتری فراهم می‌کنند و احساس راحتی بیمار را افزایش می‌دهند.

نرخ بقا در متاستاز استخوانی سرطان تیروئید

نرخ بقا در متاستاز استخوانی ناشی از سرطان تیروئید با‌توجه‌به عواملی مانند مرحله سرطان، وضعیت سلامتی بیمار و گستردگی متاستاز متفاوت است. هنگامی که سرطان تیروئید تمایزیافته (DTC) به استخوان متاستاز می‌دهد، شانس بقای بیمار به‌طور محسوسی کاهش می‌یابد. به عنوان مثال از لحظه‌ای که متاستاز استخوانی برای اولین بار تشخیص داده می‌شود، حدود ۹۳ درصد از بیماران یک سال، ۸۹ درصد دو سال، ۸۰ درصد سه سال، ۶۱ درصد پنج سال و تنها ۲۷ درصد ده سال زنده می‌مانند. شدت این کاهش بقا، تنها به وجود متاستاز استخوانی بستگی ندارد؛ بلکه همراهی آن با درگیری سایر نقاط بدن نیز نقش مهمی در وخیم‌ترشدن وضعیت بیمار ایفا می‌کند.

در یک مطالعه‌ جمعیتی بزرگ روی بیش از ۶۴ هزار بیمار مبتلا به سرطان تیروئید مشخص شد بیمارانی که فقط درگیری استخوانی داشتند، به‌طور میانگین ۶۶ ماه زنده می‌ماندند. این عدد برای بیمارانی که علاوه بر استخوان با متاستاز یک ناحیه دیگر هم درگیر بودند، به ۱۴ ماه، و برای کسانی که چندین ناحیه‌ درگیر دیگر نیز داشتند، به ۶ ماه کاهش پیدا ‌کرد.

حرف آخر

میزان ابتلا به سرطان تیروئید رو به افزایش است و سالانه بیش از ۵۶۷٬۰۰۰ مورد جدید گزارش می‌شود. در مورد متاستاز سرطان تیروئید به استخوان، این ناحیه دومین محل شایع گسترش سیستمیک بیماری بعد از ریه محسوب می‌شود. حدود ۲ تا ۱۵ درصد از کل انواع سرطان تیروئید منجر به متاستاز استخوانی می‌شوند. همچنین، سرطان فولیکولار در مقایسه با سرطان پاپیلاری تیروئید، احتمال بیشتری برای گسترش به استخوان دارد.