آنچه در این مقاله خواهید خواند:
آیا پرکاری تیروئید بعد از جراحی تیروئید طبیعی است؟
جراحی تیروئید با هدف رفع مشکلاتی مانند گرههای تیروئیدی، تودههای مشکوک و پرکاری تیروئید انجام میشود. اغلب بیماران پس از این جراحی به کم کاری تیروئید دچار میشوند؛ اما در برخی موارد به دنبال این جراحی، پرکاری تیروئید اتفاق میافتد. در واقع بروز هایپرتیروئیدیسم پس از جراحی تیروئید، مسئله رایجی نیست و وجود برخی عوامل مرتبط یا غیرمرتبط با جراحی میتواند احتمال بروز آن را افزایش دهد. در ادامه مطلب با راههای پیشگیری و درمان پرکاری تیروئید بعد از جراحی تیروئید آشنا میشویمو
علل پرکاری تیروئید بعد از جراحی تیروئید
پرکاری تیروئید بعد از عمل تیروئید به دلایل مختلفی ممکن است اتفاق بیفتد. در برخی موارد، این وضعیت ناشی از عوامل مرتبط با خود جراحی است؛ اما در سایر اوقات، ارتباط مستقیمی با عمل ندارد و به علل زمینهای مربوط میشود که پیش از جراحی وجود داشته ولی تشخیص داده نشده بودند.
۱. علل مستقیم مرتبط با جراحی
موارد زیر، مهمترین علل بروز پرکاری تیروئید بعد از جراحی هستند که به نوعی به خود جراحی تیروئید مربوط میشوند.
باقی ماندن بافت فعال تیروئید:
به طور کلی دو نوع جراحی تیروئید وجود دارد؛ جراحی تیروئید کامل و جزئی. در جراحی تیروئید جزئی، تمام غده تیروئید برداشته نمیشود و مقداری از بافت آن در بدن باقی میماند. اگر این بافت باقی مانده به صورت مستقل و خارج از کنترل طبیعی بدن شروع به فعالیت کند، میتواند به تدریج هورمون تیروئید بیشتری تولید کرده و باعث پرکاری تیروئید شود. احتمال بروز این وضعیت در بیمارانی که پیش از عمل دارای بافتهای پرکار مانند گواتر سمی یا ندولهای عملکردی بودهاند بالاتر است؛ زیرا بافت باقی مانده، ظرفیت فعالیت هورمونی بالاتری دارد.
رشد یا فعال شدن بافت نابجا (اکتوپیک):
حتی پس از جراحی تیروئید کامل نیز احتمال پرکاری تیروئید وجود دارد. این پرکاری به دلیل فعال شدن بافت تیروئید نابجا اتفاق میافتد. گاهی بافت تیروئید در محلهایی خارج از مکان طبیعی غده باقی میماند؛ مانند مسیر مجرای تیروگلوسال (thyroglossal duct). چنین بافتهایی معمولا کوچک هستند و فعالیت چندانی ندارند. با این حال ممکن است حتی بعد از یک جراحی تیروئید موفق رشد کنند و به تدریج شروع به تولید هورمون تیروئید بیشتری نمایند. در این وضعیت، پرکاری تیروئید ماهها یا حتی سالها بعد از جراحی ظاهر میشود و فرد ناگهان علائمی مانند تپش قلب، کاهش وزن یا اضطراب را تجربه میکند.
آزاد شدن ناگهانی هورمون در حین جراحی:
پزشک برای جدا کردن تیروئید از بافتهای اطراف در حین عمل مجبور به دستکاری و لمس این غده حساس است. این فشار باعث ورود هورمونهای تیروئید ذخیرهشده در فولیکولهای غده به درون جریان خون میشود. بنابراین سطح هورمونهای تیروئید به طور موقت در خون افزایش مییابد و وضعیتی به نام پرکاری تیروئید گذرا ایجاد میشود. معمولاً این حالت کوتاه مدت است و طی چند روز تا چند هفته سطح هورمون به حالت طبیعی باز میگردد. علائم این پرکاری گذرا مانند پرکاری تیروئید واقعی است؛ اما نیازی به مصرف داروی ضدتیروئید طولانی مدت نیست.
۲. علل غیرمرتبط با جراحی تیروئید
پرکاری تیروئید بعد از جراحی میتواند به دلایلی اتفاق بیفتد که هیچ ارتباطی به پروسه جراحی ندارند؛ از جمله:
ابتلا به بیماریهای خودایمنی تیروئید:
در بیمارانی که سابقه بیماریهای خودایمنی تیروئید مانند گریوز دارند، سیستم ایمنی بدن میتواند پس از جراحی همچنان بر بافت تیروئید باقی مانده تأثیر بگذارد. این تحریک در برخی موارد به حدی شدید است که به ادامه یا بازگشت پرکاری تیروئید پس از جراحی منجر میشود. به عنوان مثال در بیماری گریوز، آنتیبادیهای محرک گیرنده TSHبا تحریک تیروئید باعث تولید بیش از حد هورمونهای تیروئیدی میشوند. اگر این بیماری خودایمنی پیش از عمل به خوبی کنترل نشده یا سطح هورمونها همچنان بالا باشد، علائم پرکاری تیروئید پس از جراحی باقی میمانند یا مجدداً ظاهر میشوند.
التهاب تیروئید (تیروئیدیت):
التهاب بافت تیروئید با تخریب یا افزایش نفوذپذیری فولیکولهای تیروئیدی باعث نشت هورمونهای تیروئید ذخیرهشده به درون خون میشود. این وضعیت، پرکاری تیروئید موقت ایجاد میکند. با تخلیه شدن ذخایر هورمونهای تیروئید، مرحله پرکاری پایان یافته و حتی ممکن است تیروئید برای مدتی دچار کم کاری شود تا به حالت عادی بازگردد.
مصرف بیش از حد هورمون جایگزین:
پس از جراحی تیروئید، اغلب بیماران برای جبران کمبود هورمون تیروئید به مصرف لووتیروکسین نیاز پیدا میکنند. در صورت عدم تنظیم دوز مناسب هورمون جایگزین پس از جراحی تیروئید، بیمار علائم پرکاری تیروئید را تجربه خواهد کرد. این وضعیت با اصلاح دوز دارو برطرف میشود و به اقدامات درمانی جدی یا درمان ضد تیروئید نیازی ندارد.
برای آنکه بدانید قرص لووتیروکسین چگونه باید مصرف شود؟ روی لینک آن کلیک کنید.
دریافت بیش از حد ید:
مصرف متعادل ید برای عملکرد مطلوب تیروئید ضروری است. دریافت ید بیش از حد از طریق برخی داروها مانند آمیودارون، مکملها یا مواد حاجب رادیولوژیک در برخی افراد مستعد باعث تحریک بافت باقی مانده تیروئید یا تشدید بیماریهای زمینهای تیروئید میشود. این وضعیت با افزایش تولید هورمون، احتمال بروز پرکاری تیروئید پس از عمل را افزایش میدهد.
پیشگیری از پرکاری تیروئید پس از جراحی تیروئید
درصد بالایی از موارد پرکاری تیروئید پس از جراحی با مدیریت صحیح و توجه به یکسری نکات ساده قابل پیشگیری یا کنترل زودهنگام هستند؛ از جمله:
انتخاب جراح باتجربه:
اولین و مهمترین اقدام برای پیشگیری از بروز عوارض جراحی تیروئید از جمله هایپرتیروئیدیسم پس از جراحی، انتخاب یک جراح ماهر و بهروز است که از تجهیزات پیشرفته در حین جراحی استفاده میکند. یک جراح کاربلد با تسلط کامل بر آناتومی تیروئید و ساختارهای مجاور آن از بهترین تکنیکهای جراحی و مدرنترین دستگاههای روز دنیا در حین عمل استفاده میکند. این کار، احتمال آسیب به بافتهای مجاور و آزاد شدن ناگهانی هورمون در حین جراحی را به حداقل میرساند.
به عنوان مثال جراحان ماهر با بکارگیری ابزارهایی مانند دستگاه عصب سنج، وضعیت اعصاب صوتی را در حین عمل به طور دقیق تحت نظر میگیرند و از آسیب به آنها جلوگیری کنند. استفاده از چنین دستگاههای پیشرفتهای در کنار مهارت و تجربه جراح، نقش مهمی در حفظ بافت سالم و کاهش ریسک عوارض پس از جراحی از جمله اختلالات عملکردی تیروئید ایفا میکند.
دکتر سید احمد فنایی، جراح تیروئید و پاراتیروئید و عضو انجمن تیروئید آمریکا هستند. ایشان جراحی تیروئید را به صورت تخصصی و با بهره گیری از به روز ترین تجهیزات پزشکی دنیا دربیمارستان عرفان و عرفان نیایش انجام میدهند. ایشان که به جراح پنجه طلا تیروئيد معروف هستند، تنها جراحی هستند که تیروئیدکتومی را با استفاده از دستگاه عصب سنج برای جلوگیری از آسیب به عصب صوتی انجام میدهند.
برای تعیین وقت و مشاوره با ایشان میتوانید با شمارههای درج شده در سایت تماس بگیرید.
چگونه بهترین جراح تیروئید را انتخاب کنیم؟ برای پاسخ به این سوال و اطلاع از نکاتی که باید قبل از انتخاب جراح خود بدانید روی لینک درج شده کلیک کنید.
ارزیابیهای قبل از جراحی :
بررسی دقیق وضعیت بیمار قبل از جراحی تیروئید نیز اهمیت ویژهای دارد. جراح پیش از تصمیم نهایی برای جراحی با تجویز آزمایشهای کامل هورمونی، چک کردن آنتی بادیها و همچنین تصویربرداریهای تخصصی مانند سونوگرافی تیروئید، وضعیت عملکرد تیروئید و وجود هرگونه ضایعه (ندول) یا بیماری زمینهای مانند گریوز را بررسی میکند. این کار با تخمین ریسکهای احتمالی مرتبط با وضعیت بیمار و بکارگیری بهترین استراتژی جراحی، احتمال موفقیت جراحی تیروئید را به حداکثر میرساند.
بررسی منظم سطح هورمونهای تیروئید پس از جراحی:
اندازه گیری منظم هورمونهای تیروئیدی TSH، T3 و T4 پس از جراحی یک اقدام ساده و بسیار موثر برای پیشگیری از پرکاری تیروئید بعد از عمل است. پزشک با این کار میتواند عملکرد بافت تیروئید باقی مانده و همچنین میزان اثربخشی داروها را ارزیابی کرده و در صورت نیاز دوز داروهای بیمار را تنظیم کند.
مصرف منظم و صحیح داروهای تجویزی:
پزشک با توجه به شرایط بیمار پس از جراحی تیروئید، داروهای خاصی برای او تجویز میکند که مصرف صحیح و منظم آنها اهمیت بسیاری دارد. داروهای تجویزی، سطح هورمونهای تیروئید را در حد مطلوب نگه میدارند و با حفظ تعادل هورمونی از بروز پرکاری تیروئید جلوگیری میکنند.
نظارت بر بیماریهای خودایمنی بیمار:
گریوز یک بیماری خودایمنی است که به عنوان عامل اصلی پرکاری تیروئید شناخته میشود. در صورت تشخیص این بیماری قبل از جراحی، نظارت دقیق پس از عمل اهمیت بسیار بیشتری خواهد داشت؛ زیرا این بیماری میتواند با تحریک سیستم ایمنی و فعال کردن بیش از حد بافت باقی مانده تیروئید به عود مجدد پرکاری تیروئید منجر شود.
کنترل ید دریافتی بیمار:
افرادی که تحت جراحی تیروئید قرار گرفتهاند، باید در مصرف ید احتیاط کنند. دریافت ید بیش از حد از طریق مکملها، داروها یا برخی غذاهای خاص، بافت تیروئید باقی مانده یا سیستم ایمنی را تحریک میکند و خطر عود پرکاری تیروئید را افزایش میدهد. به همین خاطر توصیه میشود بیماران پس از جراحی تیروئید از مصرف مکملهای حاوی ید خودداری کرده و در مورد میزان ید دریافتی خود با پزشک مشورت کنند.
برای آنکه بدانید ید درمانی تیروئید چیست و چه زمانی باید انجام شود روی لینک درج شده کلیک کنید.
درمان هایپرتیروئیدیسم بعد از جراحی تیروئید
درمان پرکاری تیروئید پس از جراحی تیروئید به طور مستقیم به دلایل بروز آن بستگی دارد. بنابراین اولین قدم، تشخیص علت یا علل ایجاد هایپرتیروئیدیسم پس از عمل است. رایجترین روشهای درمان پرکاری تیروئید ناشی از جراحی تیروئید شامل موارد زیر هستند:
۱.اصلاح دوز دارو (لووتیروکسین)
شایعترین علت پرکاری تیروئید بعد از جراحی، مصرف زیاد هورمون جایگزین یعنی قرص لووتیروکسین است. در چنین شرایطی با کاهش دوز دریافتی، تعادل هورمونی بیمار در مدت کوتاهی برمیگردد و علائم پرکاری تیروئید طی چند روز تا چند هفته برطرف میشود.
۲. کنترل علائم با بتابلاکرها
این داروها، تولید هورمونهای تیروئید را کم نمیکنند؛ بلکه صرفا برای کاهش شدت علائم پرکاری مانند تپش قلب، لرزش، اضطراب و تعریق به کار میروند. بتابلاکرها اثرگذاری سریعی دارند و در موارد پرکاری گذرا بعد از جراحی یا التهاب تیروئید (تیروئیدیت) معمولاً درمان اصلی محسوب میشوند. پزشک برای کنترل موقت علائم پرکاری گذرا معمولا بتابلاکرهایی مانند پروپرانولول تجویز میکند تا تپش قلب، اضطراب و تعریق کاهش یابد.
۳. داروهای ضدتیروئید
اگر پرکاری تیروئید پس از جراحی ناشی از فعالیت بافت باقیمانده یا بیماریهایی مانند گریوز باشد، برای درمان آن از داروهای ضدتیروئید (متی مازول) استفاده میشود. این داروها با مهار تولید هورمون، به تدریج سطح هورمونها را پایین میآورند.
۴. ید رادیواکتیو
در صورت فعال شدن بافت باقی مانده تیروئید پس از جراحی یا عود پرکاری در بیماریهایی مانند گریوز و همچنین عدم پاسخگویی به داروهای ضد تیروئید از ید رادیواکتیو برای غیرفعال کردن بافت تولیدکننده هورمون استفاده میشود. بافت فعال تیروئید با جذب ید رادیواکتیو به تدریج غیر فعال شده و در نتیجه پرکاری تیروئید کنترل میشود.
۵. اصلاح عوامل محرک
اگر پرکاری تیروئید پس از جراحی به دلیل دریافت زیاد ید یا مصرف برخی داروها مانند آمیودارون باشد، درمان اصلی شامل حذف عامل محرک خواهد بود. با قطع این عوامل، سطح هورمونهای تیروئید به طور طبیعی و در عرض چند هفته کاهش پیدا میکند. پزشک در طی این مدت، وضعیت هورمونی بیمار را به طور منظم بررسی میکند تا از تنظیم سطح هورمونهای تیروئید مطمئن شود.
۶. جراحی تیروئید مجدد
جراحی مجدد در درصد کمی از بیماران انجام میشود. تیروئیدکتومی مجدد در صورتی توصیه میشود که بخش قابل توجهی از بافت فعال تیروئید باقی مانده باشد و به سایر درمانها پاسخ ندهد.
حرف آخر
به طور کلی پرکاری تیروئید پس از جراحی تیروئید، وضعیت شایعی نیست؛ اما ممکن است به دلایلی مانند باقی ماندن بافت فعال تیروئید، بیماریهای خودایمنی تیروئید، دریافت دوز نامناسب هورمون جایگزین و… اتفاق بیفتد. این وضعیت با رعایت یکسری نکات حیاتی تا حد زیادی قابل پیشگیری بوده و حتی در صورت بروز نیز با تشخیص علت دقیق و انتخاب درمان مناسب به خوبی قابل کنترل است.
بدون دیدگاه