آیا رژیم وگان برای تیروئید مفید است؟

رژیم وگان چیست؟

رژیم وگان به برنامه غذایی گفته می‌شود که فاقد گوشت و سایر محصولات حیوانی مانند لبنیات، تخم مرغ و عسل است. در واقع رژیم وگان فراتر از گیاهخواری است و برخی آن را «پاک گیاهخواری» می‌نامند. طرفداران رژیم وگان معتقدند که این برنامه غذایی در بهبود سلامت عمومی بدن و همچنین کنترل و درمان بیماری‌های مزمن و جدی موثر است. اما رژیم وگان برای تیروئید مفید است؟ این رژیم غذایی چه تأثیری بر عملکرد تیروئید و بیماری‌های مرتبط با آن مانند کم کاری تیروئید دارد؟ در ادامه به این سوال مهم پاسخ خواهیم داد.

تأثیر رژیم وگان بر عملکرد غده تیروئید

تیروئید یک غده درون ریز پروانه‌ای شکل است که در زیر برآمدگی جلوی گردن قرار دارد. عملکرد اصلی این غده، تولید هورمون‌های تیروئید T4 و T3 است. بدن شما از این هورمون‌ها برای عملکردهای متعدد (از جمله تنظیم سوخت و ساز و درجه حرارت بدن، کنترل ضربان قلب و …) استفاده می‌کند. تقریبا تمام سلول‌های بدن انسان دارای گیرنده‌هایی برای هورمون‌های تیروئید هستند. به همین خاطر، هر گونه عدم تعادل در سطح این هورمون‌ها بر سلامت عمومی فرد تأثیر می‌گذارد.

عملکرد غده تیروئید شما تا حد زیادی به مواد مغذی مورد نیازش وابسته است. مهم‌ترین مواد مغذی مورد نیاز غده تیروئید عبارتند از ید، آهن، سلنیوم، روی (زینک) و ویتامین B12. همچنین برخی ترکیبات می‌توانند در عملکرد غده تیروئید اختلال ایجاد کنند. دریافت ید، آهن، سلنیوم و زینک کافی از منابع غذایی رژیم وگان دشوارتر از یک رژیم غذایی کامل و متعادل است.

تاثیرات منفی رژیم گیاهخواری بر تیروئید

• تیروئید برای تولید هورمون‌های T3 و T4 به ید کافی نیاز دارد. میزان ید موجود در غذاهای گیاهی به اندازه‌ای نیست که بتواند ید مورد نیاز تیروئید شما را تأمین کند.
• ماده معدنی روی برای سلامت و عملکرد مطلوب تیروئید ضروری است. میزان جذب زینک از منابع گیاهی بسیار کمتر از منابع حیوانی است. بنابراین با پیروی از رژیم وگان، احتمال زیادی وجود دارد که به کمبود زینک دچار شوید.
• سلنیوم یک عنصر کمیاب ضروری است که هورمون‌های تیروئید را به فرم فعال خود تبدیل می‌کند. همچنین سلنیوم از تیروئید در برابر آسیب‌های استرس اکسیداتیو محافظت می‌‌نماید. عدم دریافت سلنیوم می‌تواند به ایجاد بیماری‌های تیروئید و یا تشدید مشکلات فعلی تیروئید منجر شود. میزان سلنیوم موجود در منابع گیاهی به مقدار سلنیوم موجود در خاک و محل پرورش گیاه بستگی دارد. به همین خاطر ممکن است رژیم وگان نتواند سلنیوم کافی به بدن‌تان برساند.
• یکی از مهم‌ترین نگرانی‌هایی که در مورد تأثیر رژیم وگان بر عملکرد تیروئید وجود دارد، کمبود آهن است. آهن برای تبدیل T4 به T3 حیاتی است و عدم وجود آهن کافی در بدن باعث اختلال در تولید این هورمون تیروئید می‌شود. در حالی که غذاهای گیاهی مانند اسفناج حاوی آهن هستند؛ اما آهن آنها از نوع غیرهم است و کمتر از آهن منابع حیوانی جذب بدن می‌شود. به همین خاطر افراد وگان و به طور کلی گیاهخواران در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری‌های تیروئید قرار دارند.
• ویتامین B12 برای سلامت تیروئید و عملکرد کلی اعصاب و سلول‌های خونی مهم است. کمبود این ویتامین علاوه بر ایجاد علائمی نظیر ضعف و خستگی می‌تواند عملکرد مطلوب تیروئید را مختل کند. از آنجایی که ویتامین B12 به طور طبیعی در محصولات حیوانی وجود دارد، افراد وگان در صورت عدم مصرف مکمل B12 به راحتی دچار کمبود این ویتامین و مشکلات تیروئید می‌شوند.
• برخی از غذاهای گیاهی مانند سویا و سبزیجات چلیپایی (انواع کلم) می‌توانند بر عملکرد تیروئید منفی تأثیر بگذارند. تیوسیانات‌های موجود در سبزیجات چلیپایی در جذب ید اختلال ایجاد می‌کنند؛ مگر آنکه به صورت کاملا پخته و به میزان محدود مصرف شوند. محصولات سویا نیز به طور بالقوه باعث مهار آنزیمی می‌شوند که در تولید هورمون تیروئید نقش دارد.

اثرات رژیم وگان بر کم کاری تیروئید

رژیم وگان با مزایای سلامتی متعددی مانند کاهش وزن، تنظیم فشار خون، کنترل قند خون، پاکسازی بدن از سموم و … همراه است. با این حال اگر به کم کاری تیروئید مبتلا هستید، باید در پیروی از این رژیم بیشتر احتیاط کنید. در حالیکه افزایش مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه می‌تواند وضعیت کلی سلامت شما را بهتر کند؛ اما حذف کامل منابع غذایی حیوانی، احتمال ابتلا به کمبود ویتامین‌ها و مواد مغذی را افزایش می‌دهد.

در کم کاری تیروئید، غده تیروئید نمی‌تواند هورمون‌های تیروئید کافی تولید کند که این مسئله باعث بالا رفتن عدد TSH در تست خون می شود. افراد مبتلا به کم کاری تیروئید به مقدار مناسبی ویتامین دی، آهن، زینک، سلنیوم، B12، ید و کلسیم نیاز دارند. با یک نگاه اجمالی به لیست مواد مغذی مورد نیاز این بیماران متوجه می‌شوید که غذاهای کاملا گیاهی نمی‌توانند مقدار کافی از ‌آنها را تأمین کنند. غذاهای گیاهی مفیدی مانند سبزیجات چلیپایی و محصولات سویا نیز برای کم کاری تیروئید بشدت مضر هستند و در جذب ید و داروی لووتیروکسین اختلال ایجاد می‌کنند.

به همین خاطر در اغلب موارد، رژیم وگان برای کم کاری تیروئید توصیه نمی‌شود. علاوه بر این پیروی از رژیم وگان در طولانی مدت می‌تواند ریسک ابتلا به کم کاری تیروئید را افزایش دهد. اگر کم کاری تیروئید دارید و مصمم هستید که رژیم وگان را دنبال کنید، حتما این کار را تحت نظر پزشک متخصص انجام دهید تا مکمل‌های تغذیه‌ای مناسب برای شما تجویز شود و اطلاعات بیشتری در مورد تداخلات غذایی احتمالی بدست آورید. همچنین لازم است سطح هورمون‌های تیروئید خود را به طور منظم چک کنید تا در صورت تشدید کم کاری تیروئید، رژیم غذایی خود را تغییر دهید.

بیشتر بخوانید: بهترین رژیم کم کاری تیروئید کدام است؟

رژیم وگان برای پرکاری تیروئید

پرکاری تیروئید به وضعیتی گفته می‌شود که در آن غده تیروئید، هورمون‌های بیش از حد تولید می‌کند که این مسئله باعث کاهش سطح TSH می‌شود. شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید، بیماری خود ایمنی گریوز است. مبتلایان به پرکاری تیروئید عموما دچار کاهش وزن می‌شوند؛ زیرا متابولیسم سریع‌تری دارند.

رژیم وگان سرشار از میوه‌ها و سبزیجات است و بنابراین فیبر بالایی دارد. دریافت فیبر زیاد باعث افزایش احساس سیری، کاهش اشتها و از دست دادن وزن بیشتر منجر می‌شود. همچنین فیبر بالا با داروهای تیروئید نیز تداخل دارد. این مورد، یکی از مهم‌ترین اثرات منفی رژیم وگان بر مبتلایان به پرکاری تیروئید است. همچنین دریافت مقادیر کافی آهن، ویتامین دی، کلسیم و زینک فقط از طریق منابع گیاهی می‌تواند چالش برانگیز باشد.

مصرف غذاهای گیاهی حاوی گواتروژن‌ها (سبزیجات چلیپایی و برخی سبزیجات ریشه‌ای) نیز در پرکاری تیروئید ممنوع است که این مسئله باعث محدود شدن منابع غذایی گیاهی مجاز برای این بیماران خواهد شد. مصرف بالای گلوتن و غذاهای پرکربوهیدرات نیز باعث افزایش التهاب، بالا رفتن قند خون و تشدید پرکاری تیروئید می‌شود. بنابراین مصرف گندم، جو، سبزیجات و میوه‌های پرکربوهیدرات نیز باید به دقت کنترل شود.

در اغلب موارد توصیه می‌شود که بیماران پرکاری تیروئید، پروتئین بیشتری مصرف کنند. با حذف ماهی و غذاهای دریایی، گوشت مرغ و ماکیان، گوشت قرمز و لبنیات (که در رژیم وگان ممنوع است)، دریافت مقادیر کافی از پروتئین باکیفیت برای افراد مبتلا به پرکاری تیروئید امکان پذیر نخواهد بود. با این اوصاف، رژیم وگان به سختی می‌تواند نیازهای تغذیه‌ای بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید را تأمین کند و ممکن است به تشدید پرکاری تیروئید منجر شود.

بیشتر بخوانید: بهترین رژیم پرکاری تیروئید کدام است؟

سخن پایانی

رژیم وگان فواید سلامتی متعددی دارد. با این حال به دلیل حذف کامل گوشت و فراورده‌های حیوانی ممکن است نتواند ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز غده تیروئید (مانند آهن، زینک، سلنیوم، ویتامین B12)  را به طور کامل فراهم سازد. این وضعیت بر عملکرد نرمال غده تیروئید تأثیر منفی می‌گذارد و می‌تواند ریسک ابتلا به مشکلات تیروئید خصوصا کم کاری تیروئید را افزایش دهد. به طور کلی پیروی از رژیم وگان برای مبتلایان به مشکلات تیروئید توصیه نمی‌شود؛ زیرا در اغلب موارد باعث تشدید مشکلات فعلی تیروئید خواهد شد. در صورت تمایل به دنبال کردن رژیم غذایی وگان حتما این کار را تحت نظر پزشک متخصص انجام دهید. با این کار داروها و مکمل‌های غذایی مناسب برای شما تجویز شده و عملکرد تیروئیدتان به طور منظم بررسی می‌شود.